THÁNH PHANXICÔ VÀ LỜI CHÚA[1]

Thánh Phanxicô là một con người say mê Thiên Chúa và vì thế mà say mê Lời Chúa. Lời Chúa là những lời ‘thơm tho' (2TTh 2), nên người say sưa thưởng thức hương thơm của Lời.[2] Bởi đó, cuộc đời của người hoàn toàn mang dấu ấn Lời Chúa. Từ khi bắt đầu cuộc đời hoán cải cho đến khi lìa khỏi cõi thế này, Lời Chúa đã đồng hành để chỉ cho ngài biết phải làm gì, nhất là trong những thời điểm quan trọng (2Cel phần I, số 15).

Tuy người tự nhận là kẻ đơn sơ, dốt nát (TTd 39), ít học và không được huấn luyện một cách hệ thống như các giáo sĩ hay các nhà tri thức lúc bấy giờ, nhưng ‘tất cả các bút tích của người ... đều chi chít các câu Kinh Thánh,' đồng thời người cũng có một sự hiểu biết Lời Chúa thật sâu sắc.[3] Trong Đại Truyện, thánh Bônaventura đã giải thích ơn hiểu biết của thánh Phanxicô như sau : ‘Mặc dầu người không có chuyên môn gì về Kinh Thánh qua học hành, trí khôn người vẫn được chiếu soi nhờ sự rạng ngời của ánh sáng vĩnh cửu, và nhờ đó đã thấu suốt cách lạ lùng các ý nghĩa thâm sâu của Kinh Thánh' (Đại Truyện Phần I, chương 11, số 1).

Thánh Phanxicô không chỉ hiểu biết sâu sắc về Lời Chúa, nhưng còn có một quan niệm rất rộng về Lời Chúa.[4] Thiên Chúa mạc khải Lời Người không những qua Kinh Thánh, nhưng còn qua các nguồn khác như các thụ tạo, các sách ngoại giáo và qua mọi người. Lời Chúa được biểu lộ qua những gì tốt lành trong thế giới này, bởi vì tất cả những gì tốt lành đều thuộc về Thiên Chúa và biểu lộ phâm tính tốt lành của Người.

Mặc dầu Lời Chúa được mạc khải dưới nhiều thức khác nhau, thánh Phanxicô luôn tâm niệm rằng ‘Lời chí thánh của Chúa' được ghi lại trong Kinh Thánh có một chỗ đứng hết sức đặc biệt vì hai hai ý nghĩa này:

- Lời của Chúa là một sự hiện diện sống động,

- Lời của Chúa là một sự hiện diện tác sinh.

A. Sự hiện diện sống động và tác sinh của Lời Chúa

1. Sự hiện diện sống động của Thiên Chúa trong Lời của Người

Thánh Phanxicô xác tín rằng Lời Chúa chính là Ngôi Lời vĩnh cửu nhập thể trong ngôn ngữ nhân loại. Con Thiên Chúa đã nhập thể trong con người Giêsu Nagiarét như thế nào, thì Ngôi Lời cũng nhập trong Lời của người như vậy. Bởi đó, thánh Phanxicô đến với Lời Chúa với một tâm tình như đến với Chúa Giê-su trong Thánh Thể.[5] Lắng nghe và tiếp nhận Lời Chúa là lắng  nghe và tiếp nhận chính Đức Kitô. Việc rao giảng Lời Chúa cũng được thánh Phanxicô xem như việc ban phát các bí tích. Đó là lý do tại sao thánh nhân quý trọng các nhà thần học, các vị giảng thuyết ban phát cho các tín hữu Lời Chúa là ‘Thần Khí và sự sống.' Thánh Phanxicô biểu lộ lòng kính trọng đối với Lời Chúa một cách cụ thể như sau :

- Lắng nghe Lời Chúa với lòng tôn kính và quyết tâm thi hành thánh ý Người (Lksd 22, 9-18).

- Tránh giẫm đạp lên những bản văn ghi chép các danh hiệu và các lời của Chúa (TGs 6).

- Thu nhặt các bản văn đó lại và cất vào nơi xứng đáng (TGs 12 ; TTd 35-36).

Lời Chúa không chỉ là Lời của Đức Giêsu Kitô, nhưng còn là Lời của Ba Ngôi Thiên Chúa. Trong Thư Gửi Tín Hữu, người viết : ‘tôi dùng lá thư này làm sứ điệp chuyển đến anh chị em những lời của Chúa Giêsu Kitô, Ngôi Lời của Chúa Cha, đồng thời là những lời của Chúa Thánh Thần : những lời ấy là ‘Thánh Khí và là sự sống'' (x. 2TTh 3). Đối với thánh Phanxicô, ‘mọi lời Đức Kitô nói đều là những lời của Chúa Cha và Chúa Thánh Thần. Trong Tin Mừng, thánh Phanxicô nghe toàn thể Ba Ngôi nói với người qua trung gian của Đức Kitô.'[6]

2. Sự hiện diện tác sinh của Thiên Chúa trong Lời của Người.

Ngoài khía cạnh bí tích của Lời Chúa, thánh Phanxicô còn xem Lời Chúa là một tác động làm cho Đức Kitô hiện diện thật sự trong các bí tích. Chúa Kitô hiện diện trong bí tích Thánh Thể là nhờ Lời quyền năng của Người. Trong Thư Gửi các Giáo Sĩ, người viết : ‘Chính nhờ những lời ấy mà bánh rượu được truyền phép và trở nên Mình Máu Thánh Người cho ta' (TGs 2). Người cũng khẳng định như thế trong Thư Gửi Toàn Dòng: ‘Có nhiều điều được Lời Thiên Chúa thánh hóa, và nhiệm tích trên bàn thờ được thực hiện chính là do quyền năng các Lời của Đức Kitô.' (TTd 37 ; x. Hn 1,9-11 ;). Chính vì thế, người khuyển bảo anh em không những phải ‘lắng nghe và thi hành những điều Thiên Chúa phán dạy mà còn phải cất giữ ... các sách phụng vụ ghi chép những lời thánh thiện của Chúa,... hết sức tôn kính các lời của Chúa được viết ra bất cứ nơi nào anh em gặp thấy, hãy tỏ lòng tôn kính Chúa hiện diện trong các lời Người đã nói' (TTd 34-36).

Bởi đó, thánh Phanxicô trân trọng Thánh Thể và Lời Chúa như hai nguồn mạch sự sống : chính nhờ Mình Máu của Chúa Kitô và Lời của Người mà ‘chúng ta được dựng nên, được cứu thoát khỏi cõi chết và được đưa vào cõi sống' (TGs 3 ; x. 2TTh 34).

B. Những thái độ đối với Lời Chúa

Bởi vì Thiên Chúa hiện diện thực sự và sống động trong Lời ban sự sống của Người, nên thánh Phanxicô luôn luôn tỏ thái độ tôn kính sâu xa đối với Lời. Đó là thái độ của niềm tin và tình yêu của người đã cảm nghiệm sự hiện diện đầy yêu thương của Thiên Chúa. Thái độ đó được biểu lộ qua việc chăm chú lắng nghe, mau mắn thi hành và nhiệt thành ban phát Lời Chúa.

1. Lắng nghe Lời Chúa

Với thánh Phanxicô, Đức Kitô hiện trong Lời của Người cũng sống động như trong Thánh Thể của Người. Bởi vậy, để có thể tiếp nhận Lời Chúa, chúng ta cần phải có đôi tai của đức tin và lòng mến của Thần Khí.

a. Với đôi tai của đức tin

Lòng tôn kính của thánh Phanxicô đối với Lời Chúa phát xuất từ một đức tin vững mạnh : Chúa Kitô hiện diện trong Lời của Người. Chính Người trực tiếp ngỏ lời với người nghe, cho dù Lời của Người được công bố bởi bất cứ ai. Bởi vậy, thánh Phanxicô không xét đoán tư cách đạo đức của người công bố Lời Chúa, nhưng lấy đức tin để tiếp nhận Lời Chúa.

b. Lòng mến của Thần Khí

Thái độ thánh Phanxicô chăm chú lắng nghe Lời Chúa không chỉ là biểu hiện của lòng tin vào sự hiện diện thật sự của Chúa, nhưng tiên vàn là một thái độ của tình yêu say mê Thiên Chúa. Vì say mê Thiên Chúa, thánh Phanxicô say mê lắng nghe Lời của Người. Bởi đó, người không chỉ lắng nghe với đôi tai của trí khôn, lắng nghe với đôi tai của con tim. Trong Di Cảo, người khuyên dạy anh em :

- ‘Hãy ghé tai tâm hồn và vâng nghe Lời của Con Thiên Chúa' (TTd 6).

- Hãy nhờ Thần Khí mà lắng nghe Lời Chúa, bởi vì ‘chính Thần Khí ngự trong các tín hữu' tiếp nhận Lời Chúa như tiếp nhận Mình Thánh Chúa (x. Hn 1,12). Đối với thánh Phanxicô, lắng nghe với Thần Khí của Chúa tức là tiếp nhận Lời Chúa với ‘lòng khiêm tốn, không tự phụ' (2 Cel 102), không vì tư lợi mà chiếm đoạt hay bóp méo Lời Chúa (Hn 7, 2-3). ‘Hãy nhờ Thần Khí mà lắng nghe' tức là lắng nghe với với tình yêu, bởi vì Thần khí là tình yêu. Lắng nghe như thế là đón nhận Lời Chúa với trọn con tin, mở lòng ra với tác động của Thần khí và để cho con tim được biến đổi nhờ Lời tác sinh của Chúa.

2. Thực hành Lời Chúa

Lời Chúa là lời ban sự sống, nhưng để cho sự sống đó nẩy mầm, phát triển và sinh hoa trái, chúng ta cần phải đáp ứng một cách tích cực. Bởi thế, Lời Chúa đòi hỏi chúng ta phải lắng nghe với  lòng ‘thành tâm thiện ý,... tìm hiểu, nắm giữ và nhẫn nại sinh hoa kết quả' (Lksd 22,17). Lời Chúa chỉ sinh hoa kết quả khi chúng ta nỗ lực ‘thực thi hành những điều Chúa truyền dạy' (TTd 34). Chúng ta nghe lại một vài lời khuyên bảo của thánh Phanxicô:

- Tiếp nhận Lời Chúa là tiếp nhận chính Đức Kitô, và vì thế mà những ai thực hành Lời của Người thì trở nên ngôi nhà và chốn cư ngụ của Người (TTh 48).

- Nếu chúng ta nhờ Thần Khí mà lắng nghe Lời Chúa, thì việc lắng nghe tất nhiên sẽ đưa đến việc thực hành, tức là dùng lời nói và gương sáng mà sinh hạ Đức Kitô trong thế giới (TTh 53). Những ai lắng nghe và thực hành Lời Chúa đích thực là những nhà truyền giáo (x. Lksd 16).

3. Ban phát Lời Chúa

Đối với những người có nhiệm vụ ban phát Lời Chúa, thánh Phanxicô cũng yêu cầu họ phải có tâm tình và thái độ như khi ban phát các bí tích. Ngoài những điều kiện thiết yếu đối với Lời Chúa như tiếp nhận và thực hành Lời Chúa với lòng tin và dưới tác động của Thần Khí, thánh Phanxicô còn đòi hỏi thừa tác viên Lời Chúa phải đáp ứng hai điều kiện sau :

- Ý hướng ngay lành và tinh tuyền

- Tình trạng ân sủng

Khi phân tích quan niệm của thánh Phanxi-cô về Lời Chúa và Thánh Thể, cha J. Leclercq đã nhận định: ‘Xét về tâm tình phải có, việc giảng thuyết được đặt ngang hàng với việc ban các bí tích: trong cả hai trường hợp, phải có một ý hướng ngay lành và tinh tuyền. Giảng thuyết để nhắm tới một lợi lộc trần gian là một tội tương đương với tội mại thánh. Cần phải ở trong tình trạng ân sủng mới có thể loan báo Lời Chúa cũng như mới có thể cử hành thánh lễ... Việc giảng thuyết giả thiết phải có đức ái, nhân đức và hiểu biết.'[7]

C. Một phương pháp tiếp cận Lời Chúa: Đọc Lời Chúa trong tư thế cầu nguyện^[8]

Theo truyền thống đan tu, phương pháp đọc Lời Chúa Lectio Divina gồm 4 thì : đọc, suy niệm, cầu nguyện và chiêm ngưỡng.

- Đọc (lectio): Tìm hiểu nội dung bản văn Kinh Thánh.

- Suy niệm (meditatio): Nghiền ngẫm, nhai đi nhai lại Lời Chúa để Lời Chúa trở thành thức ăn bổ dưỡng.

- Cầu nguyện (oratio): Dùng chính Lời Chúa để nói chuyện với Người.

- Chiêm ngưỡng (contemplatio): Nâng tâm hồn lên Chúa để cảm nếm niềm vui vĩnh cửu.

Tuy nhiên, đây không phải  là một phương pháp độc quyền của các đan sĩ, nhưng đã được thực hành lâu đời trong truyền thống Do Thái Giáo và trong Giáo Hội tiên khởi.[9] Bởi thế Giáo Hội tha thiết mời gọi các tín hữu, nhất là các tu sĩ áp dụng phương pháp đó (MK số 25 ; GLCG số 1177, 2708).[10]

Dựa trên lược đồ đó, Cha Tổng Phục Vụ đã thích nghi và đề nghị một phương pháp mới với 4 bước: 1) Đọc/lắng nghe, 2) Suy niệm/hấp thụ, 3) Cầu nguyện/chiêm ngưỡng, 4) Thực hành/loan báo.

Tuy nhiên, trước khi bước vào tiến trình đó, chúng ta cần có mojt bước chuẩn bị : Chọn một không gian yên tĩnh, tư thế thư giãn ; sau đó cầu xin ơn Chúa Thánh Thần để có thể tập trung vào việc lắng nghe Lời Chúa, nhận ra sứ điệp của Lời Chúa và mau mắn đáp lại lời mời gọi của Người.

Các bước trong tiến trình đọc Lời Chúa trong tư thế cầu nguyện có thể được tóm tắt như sau:

1. Đọc/Lắng nghe: Bản văn nói gì ?

Điều quan trọng là đọc Lời Chúa với lòng tin : tin rằng Đức Kitô đang hiện diện trong Lời của Người và đang ngỏ lời với tôi, tin rằng Lời Đức Kitô là lời ban sự sống, tin rằng chính Thánh Thần đang gợi hứng để tôi có thể hiểu đúng Lời Chúa trong sự hiệp thông với Hội Thánh.

Chúng ta không chỉ đọc với đôi mắt, nhưng với đôi tai của đức tin. Đọc một cách chăm chú và ý thức trong bầu khí thinh lặng và lắng nghe. Chỉ như thế, chúng ta mới có thể sẵn sàng lắng nghe sứ điệp của Lời Chúa.

2. Suy niệm/Hấp thụ: Lời Chúa muốn nói gì với tôi hôm nay?

Suy niệm là nghiền ngẫm Lời Chúa, nhai đi nhai lại để cho Lời Chúa trở thành chất bổ dưỡng thấm nhập vào lòng tôi. Nhờ đó, Lời được hấp thụ, được nhập thể và cư ngụ trong tôi.

Đọc Lời Chúa trong tâm tình cầu nguyện là một cuộc gặp gỡ với Đức Kitô, Đấng đến gặp tôi trong bối cảnh cụ thể của tôi hôm nay. Với một con tim quảng đại, cởi mở, sẵn sàng đón nhận và thay đổi, chắc chắn tôi sẽ nghe được sứ điệp mà Người gửi đến cho tôi. Đó là mảnh đất tốt để ‘Lời được hiểu, được hấp thụ và sinh hoa kết trái' (x. Mt 13,3-23)[11]

3. Cầu nguyện/Chiêm ngưỡng: Tôi đáp lại sứ điệp của Chúa như thế nào ?

‘Cầu nguyện chímh là trả lời Thiên Chúa sau khi đã nghe Lời của Người, là thưa vâng với dự phóng của Thiên Chúa.'[12] Trong khi đối thoại với chúng ta, Thiên Chúa luôn luôn ngỏ với chúng ta một điều gì đó. Có thể là một lời an ủi, khích lệ, khẳng định và cũng có thể là một lời chất vấn hay thách thức. Đây là thời điểm bày tỏ với Người những gì chất chứa nơi trái tim chúng ta.

‘Sau thời gian cầu nguyện kéo dài, chúng ta cảm nghiệm sự hiện diện của Chúa, Đấng gợi lên trong chúng ta sự ngạc nhiên, thán phục, làm cho chúng ta nhìn thực tại một cách tinh trong.'  Có thể nói rằng chiêm ngưỡng là cầu nguyện trong sự thinh lặng, thán phục, kinh ngạc ; là một lời cầu nguyện ‘trào dâng từ một con tim được Lời cư ngụ và chạm tới.'

4. Thực hành/Loan báo: Lời Chúa mời gọi tôi làm gì?

Đọc Lời Chúa trong tư thế cầu nguyện đưa chúng ta trở lại đời sống cụ thể: Thiên Chúa mời gọi chúng ta thực hành những gì đã hấp thụ. Bởi vậy, Lời Chúa không tách chúng ta ra khỏi cuộc sống, nhưng đòi hỏi chúng ta dấn thân một cách cụ thể trong đời sống hằng ngày và nhờ đó mà Lời Chúa sinh hoa kết quả. Do vậy, ‘đọc Lời Chúa trong tư thế cầu nguyện là một trường dạy sống.'

Điểm đến của việc đọc Lời Chúa trong tư thế cầu nguyện là việc phúc âm hóa, mà cách thức đầu tiên và số một chính là chứng tá bằng đời sống.

Kết luận

Để kết thúc, chúng ta nghe lại lời nhắn nhủ của Đức Giáo Hoàng Bênêđictô XVI nhân ngày Đời Sống Thánh Hiến năm 2008:

‘Anh chị em hãy nuôi dưỡng ngày sống của anh chị em bằng cầu nguyện, suy niệm và nghe Lời Chúa. Là những người đã quen với việc thực hành Lectio Divina, anh chị em cũng hãy giúp các tín hữu đánh giá cao phương pháp này trong cuộc sống thường nhật của họ. Anh chị em nên biết cách diễn ra thành chứng từ những gì Lời đã chỉ cho anh chị em, bằng cách để cho anh chị em được Lời ấy nắn đúc như hạt giống được đón nhận vào trong một mảnh đất tốt sẽ cung cấp hoa trái dồi dào.'

D. Câu hỏi suy tư

1.      Anh hiểu Lời Chúa như thế nào? Một sách cầu nguyện hay một thông tin về Chúa?

2.      Niềm tin và thái độ của thánh Phanxicô gợi lên cho Anh điều gì?

3.      Anh hiểu và áp dụng phương pháp đọc Lời Chúa trong tư thế cầu nguyện như thế nào?

4.      Bài học tập này soi sáng thêm cho Anh điều gì?

[1] Bài viết này dựa trên Nguyễn Văn Khanh, Chúa Giêsu Trong Tư Tưởng Của Thánh Phanxicô Átxidi (Paris: Editions Franciscaines, 1989), Nguyễn Gia Thịnh chuyển ngữ, tr. 345-394 và  J. R. Carballo, Những Hành Khất Đi Ăn Xin Ý Nghĩa, Được Hướng Dẫn Bởi Lời: Thư Anh Tổng Phục Vụ Dòng Anh Em Hèn Mọn dịp Lễ Hiện Xuống 2008, Vũ Phan Long chuyển ngữ, số 25-30.

[2] J. R. Carballo, Sdd.,  số 15.

[3] Sdd.

[4] X. Nguyễn Văn Khanh, Sdd., tr. 346.

[5] X. Nguyễn Văn Khanh, sdd., tr. 352-380.

[6] Sdd., tr. 380.

[7] Sdd., tr. 358.

[8] X. J. R. Carballo, Những Hành Khất Đi Ăn Xin Ý Nghĩa, Được Hướng Dẫn Bởi Lời: Thư Anh Tổng Phục Vụ Dòng Anh Em Hèn Mọn dịp Lễ Hiện Xuống 2008, Vũ Phan Long chuyển ngữ, số 25-30.

[9] X. Sdd., số 24.

[10] X. Đức Giáo Hoàng Bênêđictô XVI, Diễn Từ Ngày Đời Sống Thánh Hiến 2008.

[11] Sdd., số 28.

[12] Sdd., số 29.