CHƯƠNG III: LÃNH VỰC HOẠT ĐỘNG NGUYÊN THUỶ CỦA DÒNG ANH EM HÈN MỌN

Tóm lược: Dòng Anh em Hèn mọn không được lập ra vì một công tác nào nhất định. Hoạt động của anh em thời đầu bao gồm nhiều thứ: lao động, rao giảng, học vấn, chiêm niệm. Như thế nét độc đáo của Dòng không nằm trong công việc nhưng trong đường hướng tinh thần.

Để xác định bản  chất Dòng Anh em Hèn mọn, ta có thể theo những điều nói trên đây mà nêu lên câu hỏi: có phải dòng đã ra đời vì một mục đích nhất định nào không? Nói rõ hơn: có phải dòng đã được thành lập vì một nhu cầu nhất định của Nước Chúa và do đó có phải sắc thái riêng của dòng tuỳ thuộc ở một hoạt động rõ rệt không?

Để trả lời câu hỏi trên, ta phải tìm hiểu đâu là sứ mạng mà thánh Phanxicô đã vạch ra cho anh em hồi sơ khai của hội dòng.

1. LAO ĐỘNG

Trước tiên hình như Anh em Hèn mọn đã tiếp tục hành nghề cũ của mình. Bởi lẽ lúc đầu không sống trong các tu viện (theo đúng nghĩa của danh từ tu viện), nhưng sống hoà lẫn giữa đồng bào nhiều hơn, và tìm được chỗ nào tiện thì trú ngụ ở đó (1Cel 39), theo sử liệu của Giacôbê Vitơry (Vitry) "suốt ngày họ đi vào các đô thị và thôn xóm, tìm công việc làm độ thân" (Thư đề tháng 11 năm 1216).

Vì thế trong Di cảo của ngài, thánh Phanxicô dành một chỗ đặc biệt để khuyến khích anh em làm một việc tay chân lương thiện.

Trong bản Luật không có sắc dụ (Bản luật 1221) ngài dành cả một chương nói về lao động, nhan đề là "Về cách thức phục vụ và làm việc", ngài viết:

"Khi đến làm việc và phục vụ trong nhà người ta, thì anh em đừng giữ chức quản phòng, hay quản gia, hay làm chủ trong nhà mình phục vụ, hay một chức vụ nào có thể gây vấp phạm cho người khác hay ‘làm thiệt hại cho chính mình'; nhưng anh em hãy sống hèn mọn, phục tùng mọi người trong nhà. Ai có khả năng làm việc và hành nghề mình biết, miễn là nghề ấy không gây thiệt hại cho phần rỗi linh hồn mình và được xem là lương thiện (...). Đổi lại công việc mình làm, anh em có thể nhận mọi đồ vật cần thiết ngoại trừ tiền bạc. Khi cấp bách, anh em hãy đi hành khất như những người nghèo khác. Anh em được phép có những dụng cụ cần thiết cho nghề nghiệp mình" (chương VII).

Bản Luật có sắc dụ (Bản Luật 1223) nói ít về vấn đề này, nhưng một cách sâu sắc :

"Những anh em được Chúa ban ơn làm việc, thì hãy làm việc một cách trung tín và sốt sắng. Như thế, họ tránh được sự ở nhưng có hại cho linh hồn, mà vẫn không dập tắt tinh thần cầu nguyện và đạo đức, là đối tượng mà mọi thực tại trần gian khác phải phục vụ. Đổi lại công việc lao động, anh em được nhận những gì cần thiết cho đời sống vật chất của mình và của anh em, ngoại trừ tiền bạc. Anh em hãy nhận cách khiêm nhường, như những tôi tớ của Thiên Chúa và những người bước theo thánh đức nghèo khó" (Chương V).

Và không bao lâu trước khi từ trần Phanxicô lại tha thiết nhắc nhở anh em một lần nữa về cái sứ mệnh ấy:

"Phần tôi, tôi đã làm việc tay chân và vẫn muốn làm việc. Tôi tha thiết muốn tất cả các anh em khác đều phải chuyên tâm làm một công việc lương thiện. Ai không biết làm việc thì phải học, không phải vì ham muốn nhận thù lao, nhưng là để làm gương và tránh ở nhưng. Khi người ta không trả công, chúng ta hãy chạy đến bàn ăn của Chúa bằng cách đi xin của bố thí từng nhà" (Dc 20-22).

2. Ý NGHĨA TÔNG ĐỒ CỦA LAO ĐỘNG

Những lời này cho ta thấy rõ ràng rằng Phanxicô làm việc không phải để làm việc hay là để kiếm tiền công, nhưng lao công đối với ngài có một ý hướng tông đồ: bởi thế một khía cạnh quan hệ của tông đồ Phan sinh là nêu gương tốt bằng một đời sống Kitô giáo trọn vẹn giữa thế gian, lặn lội giữa loài người, cùng làm việc với họ, nhưng với tinh thần Phúc Âm :"Anh em phải làm người hèn mọn" hơn mọi người cùng nhà và sẵn sàng phục dịch tất cả.

Khi làm việc người ta thường quên mối quan hệ giữa mình với Chúa, chỉ nhắm vào lợi lộc, bận bịu với công việc và do đấy lao động trở nên mối nguy hiểm cho đời sống Kitô giáo chân chính để làm gương cho mọi người. Cũng trong bản luật nói trên, Phanxicô đề cập đến một loại sinh hoạt khác của anh em là: săn sóc người đau ốm và nhất là người phung cùi (như chính ngài đã làm).

"Anh em có thể làm những công việc không nghịch lại với đời sống chúng ta để phục vụ những nơi ấy, và Chúa sẽ chúc lành cho. Tuy nhiên, vì nhu cầu rõ ràng khẩn thiết của người phung cùi, anh em có thể đi xin của bố thí cho họ. Nhưng nhất thiết hãy tránh tiền bạc. Cũng vậy, tất cả anh em đừng chạy ngược chạy xuôi để tìm kiếm chút lợi lộc đáng khinh" (Lksd, 8,9-12).

3. RAO GIẢNG VÀ TRUYỀN GIÁO

Theo bản luật này, thì trong dòng, các linh mục là những người tông đồ trong Nước Chúa. Phanxicô đưa ra cho họ những chỉ thị quý báu về vấn đề giải tội và rao giảng Lời Chúa (Lksd 12.17.21). Việc giảng dạy lưu động mai đây nay đó là một trong những sinh hoạt cốt yếu của Hội Dòng hồi sơ khởi. Công tác ấy gây một tiếng vang lớn trong Giáo Hội thời ấy, đến nỗi Giacôbê Vitơry đã viết một cách đầy thán phục: "Đây quả là Hội Dòng quy tụ những người nghèo chân chính của Chúa chịu đóng đinh, và là Hội Dòng của những người giảng thuyết, mà chúng ta gọi là Anh em Hèn mọn".

Luật Dòng Anh em Hèn mọn là luật dòng đầu tiên trong lịch sử Giáo Hội nói kỹ càng về vấn đề truyền giáo cho dân ngoại. Có cả một chương nói về "Những anh em đi truyền giáo cho người Hồi giáo và các người ngoại giáo khác".

Phanxicô khuyên dạy và hướng dẫn các anh em ấy trong đời sống và hoạt động tông đồ của họ.

Người đòi hỏi họ hy sinh mọi sự cả đến tính mạng nữa: "Tất cả anh em, dù ở đâu, hãy nhớ rằng: mình đã tự hiến và phó dâng thân mình cho Chúa Giêsu Kitô. Vì lòng yêu mến Chúa, anh em phải chấp nhận các nghịch thù, hữu hình cũng như vô hình, vì Chúa nói: Ai liều mất mạng sống mình vì Ta, thì sẽ cứu được mạng sống ấy và hưởng phúc trường sinh" (Lksd 16,10-11).

4. CHIÊM NIỆM

Trong lòng Giáo Hội, Anh em Hèn mọn còn một sinh hoạt khác nữa, mà thánh Phanxicô đã nói tới khi người diễn tả lối sống đặc biệt dành cho anh em nào sống đời chiêm niệm trong một nơi thanh vắng, chuyên lo cầu nguyện và suy ngắm mầu nhiệm của Chúa. Sinh hoạt này đối với Phanxicô là một sinh hoạt cấp bách và cần thiết đến nỗi ngài đã do dự lâu lắm không biết có nên rút lui khỏi sinh hoạt và giảng thuyết lưu động hay chăng? Nhưng Chúa đã chỉ dẫn cho ngài phải chọn cả hai thứ sinh hoạt.

6 . HỌC VẤN

Và sau cùng trong thư gửi cho thánh Antôn, Phanxicô cho phép mở trường thần học:

"Tôi bằng lòng để Anh giảng dạy thánh khoa thần học cho anh em, miễn là trong việc học hành, người ta đừng dập tắt tinh thần cầu nguyện và sốt mến, như được ghi trong Luật Dòng" (Thư gửi thánh Antôn).

7. PHỤNG VỤ

Tất cả các sinh hoạt ấy phải được sinh hoạt trong phụng vụ thấm nhuần và nâng đỡ, Phanxicô dạy anh em có bổn phận trau dồi đời sống phụng vụ. Họ phải đọc nhật tụng như các giáo sĩ khác: "Tôi cũng xin anh em giáo sĩ hãy sốt sắng cử hành thần tụng: Trước mặt Thiên Chúa, anh em đừng bận tâm tới cung giọng, nhưng tới sự hoà hợp của tâm hồn, sao cho lời kinh trên môi miệng hoà hợp với tâm trí và tâm trí hoà hợp với Thiên Chúa" (Thư gửi Toàn dòng, 41).

Đối với Phanxicô, tất cả đời sống phải được đúc kết lại trong sinh hoạt phụng vụ: Ngài coi đó là một việc quan trọng đến nỗi ngài đã nghiêm nhặt viết những lời sau đây, tuy ngài vốn rất nhân hậu và từ tốn:

"Ai không muốn tuân giữ các điều ấy, thì tôi không coi họ là người công giáo và là anh em của tôi nữa. Tôi cũng không muốn nhìn mặt và nói chuyện với những người đó cho đến lúc họ hoán cải" (Thư gửi Toàn dòng, 44).

KẾT LUẬN:

Như ta thấy Phanxicô đã để lại cho anh em nhiều môi trường hoạt động trong Giáo Hội, bởi đó sinh hoạt của Anh em Hèn mọn ngay từ đầu đã bao gồm nhiều thứ.

Sinh hoạt đó đi từ lao động đến tĩnh tu thuần tuý, từ công tác tông đồ đến việc giảng dạy thần học, và trong các sinh hoạt ấy, thì phụng vụ chiếm một chỗ đặc biệt. Vào thời đại ấy môi trường hoạt động kia khó mà nới rộng hơn nữa.

Từ cái nhìn tổng quát trên, ta có thể kết luận: Đặc tính hoặc bản chất của dòng thánh Phanxicô không tuỳ thuộc ở một sinh hoạt bề ngoài nào nhất định.

CÂU HỎI GỢI Ý

1.         Theo thánh Phanxicô, anh em phải lao động trong tinh thần nào?

2.         Ý nghĩa của lao động đối với thánh Phanxicô?

3.         Chúng ta có quan tâm đủ tới sứ mạng thừa sai không? Làm cách nào chu toàn sứ mạng ấy hôm nay?