NIỀM VUI VÀ TINH THẦN HÀI HƯỚC:
GƯƠNG MẶT RẠNG RỠ CỦA SỰ THÁNH THIỆN GIỮA ĐỜI

Trong tâm thức của không ít người, "thánh thiện" thường gợi lên hình ảnh của những tu viện u tịch, những gương mặt khắc khổ, hay một đời sống xa rời mọi thú vui trần thế. Người ta dễ lầm tưởng rằng càng đạo đức thì càng phải nghiêm nghị, thậm chí là buồn thảm. Tuy nhiên, Đức Thánh Cha Phanxicô, trong Tông huấn Gaudete et Exultate (Hãy vui mừng và hân hoan), đã phá tan định kiến đó khi khẳng định rằng: đặc tính thiết yếu thứ hai của sự thánh thiện trong thế giới hôm nay chính là niềm vui và tinh thần hài hước (số 122-128). Một vị thánh buồn là một "vị thánh đáng buồn". Sự thánh thiện thật sự không mang bộ mặt thê lương, mà là một sự bùng nổ của niềm hy vọng và sự tự do nội tâm.

1. Sự thánh thiện không mang bộ mặt thê lương

Đức Thánh Cha Phanxicô nhấn mạnh trong số 122 của Gaudete et Exultate rằng: "Những gì đã nói cho đến nay không có nghĩa là một tinh thần rụt rè, buồn thảm, chua chát, u sầu, hay một bộ mặt thê lương." Ngược lại, các thánh là những người đầy năng lượng, vui vẻ và có tinh thần tích cực.

Bản chất của niềm vui Kitô giáo

Làm Kitô hữu có nghĩa là sống trong "hoan lạc của Chúa Thánh Thần" (Rm 14,17). Niềm vui này không phải là kết quả của những tác động tâm lý hời hợt, mà là hoa quả tự nhiên của đức ái. Như Thánh Thomas Aquinas đã dạy: "Hoa quả thiết yếu của đức ái là niềm vui. Vì ai yêu thì vui mừng được kết hợp với người mình yêu." Khi chúng ta yêu mến Thiên Chúa và tha nhân, một luồng sinh khí mới sẽ tuôn chảy, xua tan bóng tối của sự ích kỷ và bi quan.

Sự thánh thiện "thực tế" không có nghĩa là nhìn cuộc đời qua lăng kính màu xám. Các thánh là những người thực tế nhất vì các ngài nhìn thấu được sự hiện diện của Thiên Chúa ngay trong những góc khuất nhất của cuộc đời. Tinh thần tích cực của các ngài không phải là sự lạc quan tếu, mà là niềm hy vọng đặt nền tảng trên sự phục sinh của Đức Kitô.

Bài học từ "Người du ca của Thiên Chúa" – Thánh Phanxicô Assisi

Gương sáng rỡ nhất về niềm vui giữa khổ đau chính là Thánh Phanxicô Assisi. Trong những giờ phút cuối đời, khi thân xác bị tàn phá bởi bệnh tật và những cơn đau thấu xương, ngài không chọn cách im lặng u sầu hay than vãn. Ngài hát.

Tập tài liệu Sưu tập Assisi đã ghi lại một cuộc đối thoại đầy xúc động giữa Anh Êlia và Thánh Phanxicô. Anh Êlia, với cái nhìn của một người thế gian đầy lo âu, đã thắc mắc tại sao một người đang gần kề cái chết lại có thể hát xướng vui vẻ như vậy. Ông sợ dân chúng sẽ nghĩ ngài không "hồi tâm" hay thiếu trang nghiêm trước sự chết. Nhưng Thánh Phanxicô đã trả lời bằng một sự xác tín lạ lùng:

"Anh hãy để cho tôi vui mừng trong Chúa và hát những lời ngợi khen Ngài giữa những cơn đau của tôi, vì nhờ ơn Chúa Thánh Thần tôi hằng được liên kết và gắn bó với Chúa..."

Đối với Phanxicô, cái chết không phải là một dấu chấm hết đáng sợ, mà là "Chị Chết" dẫn đưa ngài về với Đấng ngài yêu mến. Niềm vui của ngài không lệ thuộc vào sức khỏe thể lý, mà lệ thuộc vào sự kết hợp mật thiết với Chúa Thánh Thần. Đây chính là bằng chứng hùng hồn nhất cho thấy sự thánh thiện luôn đồng hành với niềm hoan lạc nội tâm, bất chấp mọi nghịch cảnh.

2. Niềm vui siêu nhiên giữa bóng tối của Thập giá

Sẽ là sai lầm nếu cho rằng niềm vui của người thánh thiện là một trạng thái hưng phấn liên tục hay sự vắng bóng của đau khổ. Đức Thánh Cha Phanxicô nhắc nhở chúng ta trong số 125 của Gaudete et Exultate rằng: "Những lúc khó khăn có thể xảy đến khi thánh giá xuất hiện, nhưng không gì có thể hủy diệt được niềm vui siêu nhiên."

Sự thích ứng của niềm vui

Trong Tông huấn Evangelii Gaudium (Niềm vui Tin Mừng), số 6, Đức Phanxicô giải thích rằng niềm vui không phải lúc nào cũng rộn ràng như nhau. Có những giai đoạn cuộc đời tối tăm đến mức niềm vui chỉ còn hiện diện như "một tia sáng phát sinh từ niềm xác tín riêng rằng, sau tất cả, ta được thương yêu vô cùng."

Đây là một niềm vui "biết thích ứng". Khi thành công, nó là lời tạ ơn rộn rã. Khi thất bại và đau đớn, nó chuyển hóa thành một sự an bình sâu thẳm, một sự "vui thỏa thiêng liêng" mà thế gian không thể hiểu được. Nó giống như dòng nước ngầm bên dưới lòng đất: dù trên mặt đất có khô hạn hay bão tố, dòng nước ấy vẫn âm thầm chảy, nuôi dưỡng sự sống.

Xác tín về tình yêu vô biên

Tại sao các thánh có thể vui trong thử thách? Vì các ngài có một bảo đảm tuyệt đối: Thiên Chúa là Cha nhân hậu và Ngài đang làm chủ lịch sử. Niềm vui này là một "bảo đảm sâu xa", giúp người Kitô hữu không bị gục ngã trước những biến cố bi thương. Khi ta biết mình được yêu thương bằng một tình yêu vô điều kiện, mọi đau khổ đều trở nên có nghĩa vì chúng được thông phần vào mầu nhiệm Thập giá của Đức Kitô – con đường dẫn đến vinh quang Phục sinh.

3. Thần học về sự hài hước: Bài thuốc của sự khiêm nhường

Một đặc điểm thú vị mà Đức Phanxicô nhấn mạnh là tinh thần hài hước. Đây không phải là sự cười cợt rẻ tiền hay mỉa mai, mà là khả năng không quá coi trọng bản thân mình. Hài hước là một hình thức cao cấp của sự khiêm nhường.

Thánh Tôma More: Vui tươi cho đến tận đoạn đầu đài

Thánh Tôma More nổi tiếng với lời cầu nguyện xin Chúa cho ngài một "hệ tiêu hóa tốt" và "một chút hài hước". Ngay cả khi bước lên đoạn đầu đài vì đức tin, ngài vẫn nói đùa với người đao phủ: "Hãy giúp tôi đi lên, còn lúc đi xuống thì cứ để tôi tự lo". Sự hài hước của ngài cho thấy một tâm hồn tự do tự tại, một niềm tin mãnh liệt vào sự sống đời sau đến mức cái chết cũng chỉ là một bước chuyển nhẹ nhàng.

Thánh Vinh sơn Phaolô và Thánh Philiphê Nêri

Thánh Vinh sơn Phaolô, dù bận rộn với vô số công việc từ thiện, vẫn luôn giữ được sự tươi tỉnh và lòng nhân hậu. Còn Thánh Philiphê Nêri thì được mệnh danh là "vị thánh của niềm vui". Ngài thường dùng những trò đùa hóm hỉnh, thậm chí là giả vờ ngớ ngẩn để đánh tan sự kiêu ngạo của bản thân và của người khác.

Tại sao sự hài hước lại quan trọng đối với sự thánh thiện? Bởi vì kẻ kiêu ngạo thì không bao giờ biết cười nhạo chính mình. Người có tinh thần hài hước là người biết rằng mình chỉ là một thụ tạo nhỏ bé và đầy khiếm khuyết trước mặt Chúa, nhưng lại được Chúa yêu thương vô ngần. Sự hài hước giúp chúng ta giữ được khoảng cách cần thiết với những lo âu trần thế và giúp tương giao với tha nhân trở nên nhẹ nhàng, ấm áp hơn.

4. Niềm vui chia sẻ đối kháng với chủ nghĩa tiêu thụ

Đức Thánh Cha Phanxicô đưa ra một cảnh báo sắc bén về sự nhầm lẫn giữa "vui thú" và "niềm vui". Trong thế giới hôm nay, chủ nghĩa tiêu thụ và chủ nghĩa cá nhân đang cố gắng bán cho chúng ta những gói "hạnh phúc" tạm bợ.

Cái bẫy của chủ nghĩa tiêu thụ

Trong Evangelii Gaudium số 2, Ngài viết: "Nguy cơ lớn trong thế giới hôm nay... là một sự buồn phiền cô độc nảy sinh từ một con tim ích kỷ và ham muốn những thú vui hưởng thụ". Đồ vật mới, công nghệ mới, những trải nghiệm xa hoa có thể mang lại sự phấn khích nhất thời, nhưng chúng thường để lại một tâm hồn trống rỗng và nặng nề. Càng đuổi theo vật chất, con người càng trở nên bất an và ghen tị.

Phúc thay người biết cho đi

Niềm vui thánh thiện mà chúng ta đang nói đến là một niềm hoan hỉ được sống trong mối hiệp thông. Đó là niềm vui của việc chia sẻ và được chia sẻ. Dựa trên lời Chúa: "Cho thì có phúc hơn là nhận" (Cv 20,35), sự thánh thiện mời gọi chúng ta bước ra khỏi "pháo đài" của cái tôi để đến với tha nhân.

Thiên Chúa yêu thương "ai vui vẻ dâng hiến". Khi chúng ta mang lại niềm vui cho người khác, niềm vui của chính chúng ta sẽ được nhân lên gấp bội. Đây là một nghịch lý của Tin Mừng: càng giữ lấy cho mình, ta càng mất; càng trao ban đi, ta càng trở nên giàu có. Sự thánh thiện trong thế giới hôm nay chính là khả năng biến những cuộc gặp gỡ hằng ngày thành những cơ hội để trao ban nụ cười, sự khích lệ và lòng nhân ái.

Kết luận: Hãy để niềm vui Tin Mừng chiếu tỏa

Sự thánh thiện không phải là một gánh nặng nề, cũng không phải là một cuộc chạy đua khắc nghiệt để đạt được những tiêu chuẩn đạo đức khô khan. Sự thánh thiện là một cuộc gặp gỡ với Đức Kitô – Đấng là nguồn mạch mọi niềm vui.

Như lời mời gọi trong Evangelii Gaudium số 9-10, chúng ta được mời gọi để trở thành những người truyền giáo "đầy tràn niềm vui". Một thế giới đang mệt mỏi và chán chường sẽ không bị thuyết phục bởi những lý thuyết cứng nhắc, nhưng sẽ bị chinh phục bởi những khuôn mặt rạng rỡ hy vọng, những tâm hồn biết cười giữa gian nan, và những bàn tay sẵn sàng chia sẻ trong hân hoan.

Trở nên thánh thiện hôm nay chính là học cách sống tinh thần của Thánh Phanxicô Assisi, Thánh Tôma More hay Thánh Philiphê Nêri. Đó là sống thực tế nhưng không bi quan, đau khổ nhưng không tuyệt vọng, và trên hết, là luôn giữ cho mình một tâm hồn trẻ trung, đầy ắp tiếng cười của những người con được Thiên Chúa yêu thương vô điều kiện.

"Đừng để mình bị lấy mất niềm vui Tin Mừng!" – Đó không chỉ là một lời khuyên, mà là một mệnh lệnh của tình yêu dành cho tất cả những ai muốn bước đi trên con đường thánh thiện giữa thế giới hôm nay.

Phan Du Sinh