Lạy Chúa của con, lạy Thiên Chúa của con!

Ga 20, 28 – “Lạy Chúa của con, lạy Thiên Chúa của con!”

Gioan B. Đậu Quang Luật, ofm

Tìm hiểu chiều sâu câu Tin Mừng Gio-an 20, 28 (“Lạy Chúa của con, lạy Thiên Chúa của con!”) dựa trên hai bộ chú giải: The New Jerome Biblical Commentary và Catholic Commentary on Sacred Scripture.

1. Bản chất lời tuyên xưng của Tôma

Lời tuyên xưng của thánh Tôma không đơn thuần là một tiếng kêu kinh ngạc hay một câu cảm thán bộc phát theo kiểu hoảng hốt trước một hiện tượng lạ kỳ. Cấu trúc ngôn ngữ trong bản văn Hy Lạp khẳng định rất rõ ràng rằng ông đã nói “với Người” (εἶπεν αὐτῷ - eipen autō), tức là lời nói đó hướng thẳng vào chính nhân vị của Đức Giêsu Kitô. Bằng việc lặp lại đầy trang trọng và nhấn mạnh đại từ “của con” hai lần (μου trong cụm từ ὁ Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου – “Lạy Chúa của con, lạy Thiên Chúa của con!”), vị tông đồ không chỉ thừa nhận chủ quyền tối cao của Đức Giêsu trên cuộc đời mình, mà còn bộc lộ một niềm xác tín cá vị, một sự kính cẩn quy phục trọn vẹn từ sâu thẳm con tim.

Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt vĩ đại và trở thành đỉnh cao thần học cho toàn bộ sách Tin Mừng theo thánh Gioan. Đây là lần đầu tiên và duy nhất trong dòng lịch sử các môn đệ, danh xưng “Thiên Chúa” (Θεός - Theos) với mạo từ xác định (ὁ Θεός – nhằm chỉ về chính Thiên Chúa tối cao) được một con người trực tiếp tuyên xưng cho Đức Giêsu lúc Người bằng xương bằng thịt đứng trước mặt họ. Lời tuyên bố này hoàn toàn đồng vọng và khép lại một vòng tròn hoàn hảo với chân lý “Ngôi Lời là Thiên Chúa” (θεὸς ἦν ὁ λόγος - theos ēn ho logos) đã được khẳng định trang trọng ở phần mở đầu sách Tin Mừng (x. Ga 1, 1).

2. Phản ứng của Đức Kitô

Khi đối diện với lời tuyên xưng mang tính tối hậu và đầy táo bạo ấy, Đức Giêsu đã không hề sửa lưng, ngăn chặn hay quở trách môn đệ của mình. Điều này hoàn toàn khác biệt với phản ứng thường thấy trong Kinh Thánh, như khi các thiên thần, các ngôn sứ hay các tông đồ lập tức từ chối sự sùng bái dành cho mình vì biết mình chỉ là thụ tạo. Ngược lại, Đức Giêsu hoàn toàn đón nhận, phê chuẩn danh hiệu này. Sự im lặng đầy uy nghi và việc Người chấp nhận lời gọi đó là một minh chứng tuyệt đối cho thấy Người tự nhận mình chính là Thiên Chúa.

Song song với việc xác nhận thần tính, Chúa cũng đưa ra một lời khiển trách nhẹ nhàng nhưng thấm thía dành cho Tôma. Người thẳng thắn chỉ ra rằng ông đã quá lệ thuộc vào các bằng chứng giác quan, phải “vì đã thấy” thì mới chịu “tin”, thay vì biết đặt niềm tin vào lời chứng thực của các anh em tông đồ – những người đã được biến đổi sau khi gặp Đấng Phục Sinh trước đó.

3. Chuyển biến tâm lý và đức tin của Tôma

Sự chuyển biến nội tâm của Tô-ma cho thấy một hành trình tâm lý đức tin đầy kinh ngạc, đi từ vực thẳm của sự tuyệt vọng, hoài nghi và cứng lòng lên thẳng đỉnh cao của niềm xác tín vượt bậc. Trước đó một tuần, ông đã đưa ra những điều kiện thực nghiệm vô cùng khắt khe và có phần bướng bỉnh: phải thấy dấu đinh, phải đặt ngón tay vào lỗ đinh, phải thọc bàn tay vào cạnh sườn. Thế nhưng, khi Đấng Phục Sinh hiện ra và chủ động hạ mình, thấu suốt mọi tâm tư để đáp ứng đúng những đòi hỏi đó, mọi hàng rào phòng thủ trong tâm trí Tôma lập tức sụp đổ.

Các nhà chú giải chỉ ra một chi tiết rất hay: dường như Tôma đã không còn cần và cũng không dám chạm vào các vết thương của Thầy nữa. Chỉ cần nhìn thấy ánh mắt bao dung, nghe lời mời gọi đầy nhân từ và cảm nhận sự thấu thị thần linh của Chúa, ông đã bị chinh phục hoàn toàn. Đức tin của ông đã không còn dừng lại ở việc kiểm chứng một cái xác sống lại, mà là nhận ra vinh quang Thiên Chúa đang tỏa rạng nơi người Thầy yêu dấu.

4. Bài học về Đức tin cho Giáo Hội

Câu chuyện của vị tông đồ hoài nghi cuối cùng lại trở thành một món quà và để lại một gia sản đức tin vô giá cho toàn thể Giáo Hội qua mọi thời đại. Nhiều nhà thần học đã nhận định rằng, sự cứng lòng ban đầu của Tôma thực chất lại mang lại lợi ích lớn lao cho hậu thế, vì nó cung cấp một bằng chứng thực tế vững chắc, đập tan những hoài nghi cho rằng sự phục sinh chỉ là một ảo giác của các môn đệ.

Đoạn Tin Mừng khép lại bằng việc Đức Giêsu mở ra một mối phúc mới – mối phúc cuối cùng và cũng là mối phúc dành riêng cho chúng ta: “Phúc cho những ai không thấy mà tin”. Toàn bộ sự tồn tại và phát triển của Giáo Hội qua hàng ngàn năm qua đều dựa trên nền tảng của mối phúc này. Đó là một đức tin không cậy dựa vào việc mắt thấy tai nghe theo kiểu vật lý, mà là một cảm thức thiêng liêng sâu sắc, nơi người tín hữu đón nhận lời Chúa qua lời chứng của Giáo Hội, nhận biết sự hiện diện sống động của Ngài và từ đó đạt tới nguồn sống đời đời.