SỐNG ĐỨC TIN
VƯỢT QUA ĐỊNH KIẾN

(Mt 13,54-58)

Có một điều mà có lẽ chúng ta ít để ý đến, đó là sự quen thuộc đôi khi làm ta mù quáng. Không phải vì ta thiếu quan tâm, mà ngược lại, vì ta tưởng rằng mình đã quan tâm đủ, đã hiểu đủ rồi. Và chính cái “đủ rồi” đó khiến ta ngừng lắng nghe, ngừng để ý, rồi đóng khung người khác vào quá khứ của mình. Đây là điều đang xảy ra với người dân Nazareth trong bài Tin Mừng vừa nghe. Cũng là điều mà mỗi người chúng ta được mời gọi nhìn lại trong lòng mình.

Người Nazareth không thất bại vì họ thiếu thông tin. Họ thất bại vì họ thừa định kiến. Và đây là điều đáng để chúng ta dừng lại suy nghĩ. Họ không phải là những người xa lạ với Chúa Giê-su, họ là những người biết Ngài rõ nhất, gần Ngài nhất về mặt địa lý. Họ biết tên mẹ và anh em Ngài, biết cả nghề của cha Ngài. Nhưng thay vì để những điều đó trở thành cánh cửa dẫn họ đến gần mầu nhiệm hơn, họ lại dùng chính nó như một hàng rào để chặn lại: “Bởi đâu ông ta được khôn ngoan và làm được những phép lạ như thế? Ông không phải là con bác thợ sao?”. Họ không thiếu thông tin về Đức Giê-su. Thứ họ thiếu là một trái tim rộng mở. Họ gặp Chúa mỗi ngày, nhưng họ chỉ nhìn thấy “con bác thợ”, chứ không nhìn thấy Con Thiên Chúa. Họ dùng cái họ biết để chặn lại cái họ chưa hiểu.

Có một sự khác biệt rất lớn giữa “biết về ai đó” và “thực sự hiểu ai đó”. Biết về ai đó thì dễ: biết tên, biết nghề, biết tính cách, biết cả khuyết điểm. Nhưng thực sự hiểu ai đó thì sâu hơn nhiều, vì nó đòi ta phải luôn sẵn sàng bị bất ngờ, và có khả năng rằng người này vẫn còn điều gì đó ta chưa biết, chưa thấy. Người Nazareth đã nhầm lẫn giữa hai điều đó. Họ tưởng đã hiểu Chúa Giê-su, nhưng thực ra họ chỉ đang nhìn vào cái hình ảnh họ tự “chốt” trong đầu mà thôi.

Và Tin Mừng kết thúc bằng một câu thật xót xa: “Người không làm nhiều phép lạ tại đó, vì họ không tin”. Không phải Chúa không muốn làm. Không phải Chúa không có quyền năng. Nhưng khi lòng người đã đóng lại, ân sủng không có chỗ để đi vào.

Thế nhưng, nhìn lại câu chuyện này, ta nhận ra có một người bị nhắc đến như một lời phủ nhận, nhưng thực ra lại là chứng nhân âm thầm của toàn bộ mầu nhiệm và trở nên mẫu gương sống động: bác thợ Giuse.

Thánh Giuse không có nhiều thông tin về những gì Thiên Chúa đang làm. Dù không hiểu hết việc Chúa làm, nhưng ngài không đóng lòng lại. Ngài, với đôi bàn tay lao động, lặng lẽ tin, lặng lẽ vâng phục, và cuộc đời ẩn khuất bên cạnh Đức Maria và Hài Nhi Giê-su. Đức cố Giáo hoàng Phanxicô, trong Tông huấn Patris Corde, "Với Trái Tim Người Cha", đã gọi Thánh Giuse là người cha trong bóng tối (số 7). Không phải bóng tối của sự vắng mặt, mà là bóng tối của sự hiện diện khiêm tốn – luôn ở đó, luôn che chở, nhưng không bao giờ đứng ra phía trước để chiếm lấy ánh sáng. Và chính sự trung thành lặng thầm đó của một người thợ bình thường đã trở thành nền đỡ cho toàn bộ câu chuyện cứu độ. Đó là cách Thiên Chúa vẫn thường làm… đến qua những gì bình thường nhất, những con người tầm thường nhất. Và nếu lòng ta đã bị định kiến che mờ, ta sẽ bỏ lỡ Ngài ngay trước mắt mình.

Từ đó, chúng ta được mời gọi hướng cái nhìn sang những người đang sống bên cạnh mình. Định kiến không chỉ đóng khung Thiên Chúa trong những quan niệm chật hẹp, nó còn dựng lên những bức tường ngăn cách ta chạm đến tâm hồn của anh chị em. Phải chăng có những lúc chúng ta thường dễ bao dung với một người lạ, nhưng lại hay khắt khe với chính những người thân thiết?... Chúng ta tự nhủ rằng, mình đã "biết quá đủ" về tính khí, thói quen, hay quá khứ của họ, và chính cái "biết quá đủ" ấy khiến ta ngừng lắng nghe, ngừng thấu cảm, ngừng kỳ vọng vào sự biến đổi nơi họ. Ta dán nhãn cho người anh em là "người khó tính", "kẻ lười biếng" hay "người ích kỷ". Và vô tình, ta đã đóng cửa lòng mình trước những hồng ân mà Chúa muốn gửi đến qua chính những con người đó. Tông huấn Patris Corde nhắc nhớ rằng, Thánh Giuse đã đón nhận những gì vượt ra ngoài tính toán của mình bằng đức tin chứ không phải bằng sự hiểu biết đầy đủ. Đó là mẫu gương cho ta: đôi khi ta không cần hiểu hết người anh em, ta chỉ cần đủ khiêm tốn để không đóng cửa lòng trước họ.

Kính thưa anh em, lễ Thánh Giuse Thợ hôm nay không chỉ mời ta tôn vinh một người lao động thánh thiện, trung thành và thầm lặng, nhưng còn mời ta trở về với một đức tin biết nhìn lại: nhìn lại Thiên Chúa đang đến qua những điều bình thường, và nhìn lại người anh em bên cạnh bằng trái tim còn đủ rộng mở để ngạc nhiên. Nguyện xin Thánh Giuse cầu bầu cho chúng ta được ơn đó: đức tin đủ khiêm tốn để không đóng khung Thiên Chúa, và đủ rộng mở để không đóng cửa lòng trước anh em.

Hôm nay cũng là ngày Quốc tế Lao động, chúng ta cũng nhớ đến các bậc cha mẹ, nhớ đến biết bao người đang lao động vất vả khắp nơi trên thế giới, trong thiếu thốn, trong bất công, trong âm thầm không được nhìn nhận. Xin Thánh Giuse cầu bầu cho họ. Và xin cho mỗi người chúng ta, dù làm việc gì, dù nhỏ bé đến đâu, cũng biết làm với tất cả lòng yêu mến.

Gioakim Phạm Công Hiến. OFM.