Từ Cuộc Vượt Qua Của Thánh Phanxicô Đến Sứ Mạng Của Người Phan Sinh Tại Thế Hôm Nay

Antôn Nguyễn Trung Trực, ofm

Kính thưa cộng đoàn phụng vụ

Hôm nay chúng ta quy tụ về Học Viện Phanxicô Thủ Đức để tham dự ngày hành hương kỷ niệm 800 năm cuộc Vượt Qua của cha thánh Phanxicô Assisi, đồng thời mừng kính vua thánh Luy IX, Đấng Bảo trợ Dòng Phan Sinh Tại Thế. Hai vị thánh có cuộc sống rất khác nhau: một người đã từ bỏ gia đình thương gia giàu có và giấc mơ hiệp sĩ trung cổ để trở thành người anh em hèn mọn; một người mang vương miện, gánh trách nhiệm của một quốc gia và một gia đình hoàng gia đông con nhưng vẫn sống hoán cải theo tinh thần Phúc Âm. Nhưng cả vị tổ phụ và người môn đệ có chung một con đường nên thánh đó là các ngài đã để cho Phúc Âm biến đổi cuộc đời mình ngay giữa lòng Hội Thánh và xã hội.

Thiết nghĩ cuộc hành hương này không chỉ là dịp quy tụ chúng ta đến đây để cử hành Năm Thánh và mừng lễ quan thầy nhưng ngày hành hương này còn đưa chúng ta trở về với nguồn cội ơn gọi phan sinh. Trong đức tin, “vượt qua” không phải là đi từ cái cũ sang cái mới, nhưng là sự biến đổi từ cay đắng sang ngọt ngào, từ sống cho mình đến thuộc trọn về Đức Kitô. Quả thực nếu đã đi hành hương mà tâm trí và đời sống vẫn không thay đổi, chúng ta mới chỉ đi tham quan; còn nếu qua cuộc hành hương một tương quan được hàn gắn, một thói xấu và sự ích kỷ được từ bỏ, một lối sống bất chính được thay đổi thì, lúc đó cuộc hành hương mới thật sự trở thành một cuộc Vượt Qua.

Thánh Phanxicô đã kể lại cuộc vượt qua đầu tiên của Ngài trong Di Chúc “Chúa đã ban cho tôi, anh Phanxicô, bắt đầu cuộc đời hoán cải như thế này: khi tôi còn sống trong tội lỗi, việc nhìn thấy những người phong đối với tôi thật cay đắng. Nhưng chính Chúa đã dẫn tôi đến giữa họ, và tôi đã tỏ lòng thương xót họ. Vì thế, khi xa họ, điều trước kia cay đắng đối với tôi nay trở nên ngọt ngào trong tâm hồn và thể xác” . Trong cuộc hoán cải này, thánh Phanxicô không nói “Tôi đã tự mình tìm được con đường nên thánh”, nhưng ngài xác tín “Chính Chúa đã dẫn tôi”. Thực vậy, Ơn hoán cải luôn bắt đầu từ sáng kiến của Thiên Chúa và là một ân ban. Thiên Chúa thường để chúng ta gặp điều chúng ta muốn tránh, dẫn chúng ta đến gần người chúng ta không ưa và đem chúng ta giáp mặt với dung mạo Đức Kitô nơi những anh chị em bị tổn thương, bệnh tật, đau khổ, đói nghèo…

Do đó, “hoán cải” theo tinh thần Phan Sinh, trước hết, không phải là làm cho mình đau khổ, nhưng là để Chúa đổi hướng đời mình. Chẳng hạn, khi chúng ta biết nhận lỗi khi sai thay vì cố cãi; chọn sự tha thứ để giữ gìn sự hiệp nhất trong gia đình và Huynh đệ đoàn thay vì lên án, chỉ trích và gây bè phái; có thể là từ chối lợi ích bất chính trong một vụ làm ăn gian dối… tóm lại, Hoán cải là một cuộc trở về hằng ngày từ một đời sống quy ngã đến một đời sống quy hướng về Đức Kitô.

Thời Trung cổ có rất nhiều phong trào giáo dân trở về với tinh thần Phúc Âm nhưng họ lại chống lại Giáo Hội và nhiều nhóm đã rơi vào lạc giáo. Trong bối cảnh đó thánh Phanxicô và phong trào sống đời hoán cải theo tinh thần Phúc Âm của ngài hoàn toàn vâng phục Giáo Hội và đặt mình dưới sự hướng dẫn và che chở của Hội Thánh. Vì thế, Phong trào mà thánh Phanxicô khởi xướng đã thu hút rất đông dân chúng gồm đủ mọi thành phần trong xã hội và giáo hội. Sử gia đầu tiên của Dòng là anh Tôma thành Celano kể rằng nhờ lời rao giảng của Phanxicô, nhiều người thuộc mọi tầng lớp, nam cũng như nữ, giáo dân cũng như giáo sĩ, quý tộc hay bình dân đã có ước muốn thay đổi đời sống, ngài kể “Theo ơn Chúa soi sáng thúc đẩy, nhiều người, thuộc giới quí tộc cũng như bình dân, giáo dân cũng như giáo sĩ, bắt đầu đến với Thánh Phanxicô, vì họ ao ước được phục vụ dưới sự hướng dẫn và lãnh đạo thường trực của ngài. Ngài quả là người thợ vô song, vì nhờ lời rao giảng của ngài, mọi lớp người cả nam lẫn nữ trong Hội Thánh Chúa Kitô được canh tân dựa theo lối sống, qui luật và giáo huấn của ngài và chiến thắng được dành về cho ba đạo binh của những người sẽ được cứu độ” . Đặc biệt cảm động là câu chuyện được truyện ký Khuyết danh Perugia ghi lại. Những người đã lập gia đình đến thưa với các anh em “Chúng tôi có vợ, và các bà vợ không cho phép chúng tôi lìa bỏ họ. Xin các anh chỉ cho chúng tôi một con đường chắc chắn hơn để đi”. Các anh em đã thiết lập cho họ một Dòng được gọi là Dòng Những Người Đền Tội . Đây là tiền thân của Dòng Phan sinh tại thế hôm nay.

Câu hỏi của những người giáo dân thời thánh Phanxicô vẫn tiếp tục vang lên trong thời đại và giáo hội hôm nay nhưng được thể hiện theo cách khác: chúng tôi có gia đình, phải lo cơm áo, và làm việc theo nghề nghiệp cũng như bổn phận xã hội, chúng tôi phải làm gì để nên thánh? Hội thánh có nhiều hội đoàn giúp các tín hữu nên thánh vậy Dòng Phan sinh tại thế có điểm gì hay? Chúng ta không có câu trả lời thoả đáng cho tất cả vì sống đời nên thánh là bổn phận của tất cả các tín hữu, tuỳ theo bậc sống của mình. Người sống trong bậc tại thế được Công đồng Vaticano II mời gọi nên thánh trong chính những thực tại của thế gian: trong gia đình, nơi học đường công sở, trong nghề nghiệp và các trách vụ mà họ đảm nhận trong xã hội và giáo hội như là men, muối, và ánh sáng cho đời. Cách riêng ơn gọi Phan sinh tại thế vì Dòng Phan Sinh Tại Thế không phải là một hội đoàn đạo đức, nơi chỉ để mặc đồng phục tham dự hội họp hay xếp hàng để rước kiệu. Phan sinh tại thế là một ơn gọi đặc thù được Hội Thánh nhìn nhận hơn suốt 800 năm qua; đây là một cách thức sống Phép Rửa theo đặc sủng của thánh Phanxicô bằng việc tuyên khấn sống Phúc Âm. Luật Dòng Phan sinh tại thế xác định “Luật và đời sống của anh chị em Phan Sinh Tại Thế là tuân giữ thánh Phúc Âm Đức Giêsu Kitô theo gương thánh Phanxicô Assisi”, bằng cách “Thường xuyên đọc Phúc Âm và đi từ Phúc Âm đến cuộc sống và từ cuộc sống đến Phúc Âm” . Vì thế, Việc tuyên khấn trong Dòng PSTT là trao cho Phúc Âm quyền hướng dẫn toàn bộ đời của họ.

Thiết nghĩ Vua thánh Luy IX đã làm cho lời khấn sống Phúc Âm của người PSTT hôm nay trở nên cụ thể. Ngài không nên thánh trong tu viện nhưng ngay trong trách nhiệm trần thế được thể hiện trong các vai trò khác nhau: làm chồng, làm cha và làm vua. Giữa quyền lực và giàu sang, ngài vẫn đặt Thiên Chúa ở trung tâm đời sống, chuyên cần cầu nguyện, tham dự phụng vụ và Thánh lễ, quan tâm đến người nghèo và người bệnh. Ngài thành lập bệnh viện và đích thân phục vụ người nghèo, kể cả người phong cùi, và ngài cũng chú tâm cải tổ việc thực thi công lý. Nơi vua thánh Luy, chiếc vương miện không phải là đặc quyền để đứng trên người khác, nhưng là một trách nhiệm phải trả lẽ trước Thiên Chúa . Di huấn thánh Luy để lại cho thái tử Philiphe đã cho thấy nguồn mạch của cách sống này “Con yêu dấu, trước hết cha dạy con hãy yêu mến Chúa là Thiên Chúa của con hết lòng, hết sức” . Đó là lời một người cha thông truyền đức tin cho con và người kế vị. Và đó cũng là bài học cho nhiều gia đình công giáo hôm nay vì nhiều cha mẹ mải mê bận tâm lo cho con học giỏi, có nghề nghiệp tốt và thành đạt nhưng quên dạy con phải luôn đặt Thiên Chúa là trung tâm cuộc sống của nó. Bài học quý giá mà vua thánh Luy để lại cho thái tử đáng để cho chúng ta suy nghĩ: gia sản lớn nhất mà cha mẹ cần để lại cho con cháu không phải là vương quốc, tiền bạc và quyền thế nhưng là uốn nắn chúng có một lương tâm ngay thẳng, có lòng kính sợ Chúa và biết quảng đại dùng tài năng Chúa ban để phục vụ.

Lời giáo huấn “thà con cam lòng chịu khổ còn hơn phạm tội trọng” của vua thánh Luis cho thái tử còn cho thấy một chọn lựa tuyệt vời của người cha hay một vị minh quân đầy khôn ngoan và có lòng kính sợ Thiên Chúa mà mỗi người chúng ta phải noi gương bắt chước. Thực vậy, sự khôn ngoan của vua thánh Luis có nền tảng trên lòng kính sợ Thiên Chúa như bài đọc một chúng ta vừa nghe. Sự khôn ngoan là điều cao quý mà con người mọi thời đều ao ước có được. Nhưng sự khôn ngoan đặt trên nền tảng kính sợ Thiên Chúa thì quý giá hơn vì “Kính sợ Chúa là đầu mối khôn ngoan” (Tv 111, 10); và Sách Huấn ca cũng đã dạy: “Lòng kính sợ Đức Chúa là tuyệt đỉnh của khôn ngoan, mang lại bình an và sức khoẻ dồi dào” (Hc 1, 18). Thực vậy, Sự khôn ngoan con người bắt nguồn từ Thiên Chúa. Ngài ban cho ai tùy ý, vì chính Ngài là Đấng Khôn Ngoan tuyệt hảo. Vì thế các tác giả Sách Thánh chiêm ngắm sự Khôn Ngoan của Thiên Chúa như nguồn gốc sự khôn ngoan của nhân loại. Đức khôn ngoan là một thực tại thần linh đã có từ muôn thuở và sẽ tồn tại mãi mãi (x. Cn 8, 22-26; Hc 24, 9). Hơn nữa Đức khôn ngoan được nhân cách hóa, đã có mặt ngay trong cuộc sáng tạo (x. Cn 8, 27-31), và tiếp tục quan phòng hướng dẫn lịch sử (x. Kn 10, 1-11), bảo đảm ơn cứu độ cho những ai tiếp đón Đức khôn ngoan (x. Kn 9, 18). Đức khôn ngoan thường ngự trong tâm hồn thánh thiện biến họ nên những người bạn của Thiên Chúa (x. Kn 7, 27tt). Sống mật thiết với Đức khôn ngoan là sống mật thiết với chính Thiên Chúa vì “Thiên Chúa chỉ yêu chuộng những người chung sống với Đức khôn ngoan” (Kn 8,30).

Khi đồng hóa Đức Khôn Ngoan với Đức Kitô, Tân Ước đã cho thấy khi liên kết với Đức Kitô, con người được thông phần vào sự Khôn Ngoan của Thiên Chúa và thấy mình được sống mật thiết với Ngài. Thánh Phaolô trong thư thứ nhất gửi cho giáo đoàn Corinto đã khẳng định “...Đức Kitô chính là sự Khôn Ngoan của Thiên Chúa và phát xuất từ Thiên Chúa. (1Cr 1, 24.30). Trong Đức Kitô, Thiên Chúa đã tiền định cho chúng ta nên đồng hình đồng dạng với Con của Ngài (x. Rm 8, 29). Thiết nghĩ thánh Luis đã có được sự khôn ngoan của Thiên Chúa nhờ đời sống kiết hiệp với Thiên Chúa trong việc chu toàn phận vụ của một người Dòng Ba Phan sinh. Trong bài Tin Mừng hôm nay, Chúa Giê-su mời gọi mỗi người phải biết khôn ngoan sử dụng những nén bạc Chúa trao phó để sinh lợi. Nói các khác là chúng ta được Chúa Giêsu mời gọi phải cộng tác vào công trình cứu độ của Thiên Chúa tùy thuộc khả năng Chúa ban cho mỗi người. Nếu không chúng ta sẽ bị Thiên Chúa đòi phải trả lẽ về những ân huệ Người đã ban cho chúng ta cách nhưng không.

Mừng lễ vua Thánh Luy cũng gợi lên cho chúng ta rằng mọi lãnh vực trần thế cần được men, muối và ánh sáng Phúc Âm tưới gội. Nhờ đó những ai có trách nhiệm thi hành quyền bính thì hãy thực thi trong sự phục vụ; những ai làm kinh doanh hãy coi sự trung thực quý hơn lợi nhuận bất chính; những ai đang thực thi công lý hãy bảo vệ những người yếu thế và thấp cổ bé miệng. Tuy nhiên, tinh thần Phúc Âm phải bắt đầu từ nơi tế bào của giáo hội và xã hội, đó là gia đình. Nếu mỗi gia đình là những tổ ấm yêu thương và hoà thuận sẽ tạo ra một xã hội bình an; và nếu gia đình là nơi cử hành phụng vụ và kinh nguyện sẽ làm nên giáo xứ thánh thiện và bác ái. Thiết nghĩ mỗi gia đình phan sinh tại thế hãy học gương sáng nơi gia đình của vua thánh Luy.

Trong dịp hành hương Năm Thánh này chúng ta được mời gọi nhìn lại giờ phút cuối đời của thánh Phanxicô để cảm nghiệm cuộc Vượt Qua của ngài. Các sử gia kể lại khi thân thể đã kiệt quệ vì đau khổ và bệnh tật, Cha Thánh xin anh em đưa về Porziuncula, nơi khởi đầu đời sống Phúc Âm của anh em. Tại đây Ngài đã đón “chị Chết” trong sự trần trụi của một người môn đệ Chúa Kitô nghèo khó, rồi xin anh em đọc trình thuật Chúa Giêsu rửa chân cho các môn đệ trong Tin Mừng Gioan; ngài chúc lành cho anh em và trao họ lại cho Thiên Chúa. Anh Tôma thành Celano ghi lại lời ngài trăn trối lại cho anh em “Tôi đã làm xong phần việc của tôi; xin Chúa Kitô dạy anh em làm phần việc của anh em” . Những lời cuối cùng của Cha Thánh đòi buộc chúng ta không chỉ ca ngợi vị tổ phụ đã trọn đời theo Chúa mà còn phải thực hiện lời di huấn đó trong đời sống mỗi người hôm nay. Thiết nghĩ cuộc hành hương hôm nay sẽ không mang lại ý nghĩa đích thực nếu chúng ta không bắt đầu sống đời hoán cải. Chắc chắn thánh Phanxicô không đòi chúng ta sao chép từng việc ngài làm nhưng ngài mời gọi mỗi người tìm ra “phần việc của mình” trong hoàn cảnh Chúa trao.

Vậy phần việc của chúng ta hôm nay là gì? Có thể đó là làm mới đời sống cầu nguyện đang nguội lạnh qua việc năng đến với Thánh Thể và đọc Lời Chúa mỗi ngày vì đây là hai nguồn mạch nuôi dưỡng sự sống đời đời; đó cũng có thể là thực hiện một bước hòa giải trong gia đình hay Huynh đệ đoàn; hay đi thăm một người đau yếu, nâng đỡ một gia đình khó khăn, lắng nghe một người trẻ đang mất hướng đi; can đảm sống liêm chính giữa một môi trường quen với gian dối... Những việc trên xem ra chẳng là gì nhưng Tin Mừng thường bắt đầu từ những hạt giống nhỏ bé và âm thầm lớn lên nhờ được vun tưới bằng đời sống đức tin và tình yêu phục vụ.

Kính thưa cộng đoàn phụng vụ, Tám trăm năm trước, thánh Phanxicô vượt qua cái chết như một người nghèo không còn giữ gì cho mình, nhưng ngài đã trao lại cho Hội Thánh một con đường sống Phúc Âm. Tiếp nối lý tưởng Cha Thánh nhiều người đã biến gia đình và nghề nghiệp thành nơi hoán cải. Một cách cụ thể, Vua thánh Luy IX chứng minh rằng giữa trách nhiệm trần thế, một giáo dân vẫn có thể thuộc trọn về Thiên Chúa và phục vụ con người với tinh thần Phan Sinh.

Xin cho cuộc hành hương Năm Thánh này trở thành một cuộc Vượt Qua thật sự trong mỗi người chúng ta: từ hình thức đến nội tâm, từ giữ luật đến yêu mến, từ chiếm hữu đến trao ban, từ xét đoán đến cảm thông, từ chia rẽ đến hòa giải. Nhờ lời chuyển cầu của thánh phụ Phanxicô và vua thánh Luy IX, xin Chúa giúp anh chị em Phan Sinh tại thế luôn trung thành với lời tuyên khấn sống Phúc Âm, yêu mến Hội Thánh, sống đơn sơ, vui tươi và khiêm nhường, biết cùng nhau xây dựng công lý và bình an ngay giữa đời thường.

Và khi trở về sau cuộc hành hương này, ước gì mỗi người không chỉ nói “Tôi đã đến một nơi hành hương là Học viện Phanxicô Thủ Đức” để lãnh ơn toàn xá, nhưng có thể thưa với Chúa “Lạy Chúa, con đã nhận ra phần việc Chúa trao cho con. Xin dạy con bắt đầu thực hiện phần việc ấy, ngay hôm nay”. Amen.