Hình ảnh Ba Ngôi trong Bài ca Anh Mặt Trời

Tiếp tục dòng suy tư rất sâu sắc của con, cha xin chia sẻ thêm với con về thắc mắc này. Dựa trên các nghiên cứu thần học Phan Sinh, chúng ta sẽ thấy mầu nhiệm Thiên Chúa Ba Ngôi không hề vắng bóng, mà được thể hiện một cách trọn vẹn và tinh tế qua cấu trúc, ngôn ngữ cũng như tâm tình của Bài Ca Anh Mặt Trời.
Thánh Phanxicô không trình bày Thiên Chúa Ba Ngôi theo lối định nghĩa giáo lý khô khan, mà ngài diễn tả mầu nhiệm ấy thông qua công trình Tạo dựng và Cứu độ. Cụ thể, diện mạo của Ba Ngôi được phản chiếu qua các chiều kích sau:
1. Ngôi Cha: Đấng Tối Cao, Toàn Năng, Tốt Lành và là Nguồn Cội
Ngay trong câu mở đầu của bài ca, Thánh Phanxicô hướng lòng về Thiên Chúa bằng lời tuyên xưng:
"Altissimu, onnipotente, bon Signore..." (Lạy Thiên Chúa Tối Cao, Toàn năng và Tốt lành...).
Trong thần học của thánh nhân, Ngôi Cha chính là Nguồn cội tối hậu, Đấng mà "không người nào xứng gọi Danh Ngài". Sự kính trọng thẳm sâu này cho thấy ngài đặt Thiên Chúa làm gốc rễ của mọi sự.
Đặc biệt, Ngôi Cha không chỉ mang đặc tính quyền năng, dũng mãnh (vốn thường được gắn với người cha), mà còn mang dáng dấp của tình từ mẫu (người mẹ). Thánh Phanxicô đã mượn hình ảnh Chị-Mẹ Đất (sora nostra matre Terra), đấng "nuôi dưỡng, săn sóc và sinh sản muôn màu hoa trái" để tượng trưng cho lòng từ ái nuôi nấng của Thiên Chúa Cha – một tình yêu sâu đậm vượt trên cả những người mẹ trần gian.
2. Ngôi Con (Ngôi Lời): Đấng Trưởng Tử và là Khuôn Mẫu của vạn vật
Như ở câu hỏi trước con có thắc mắc vì sao không thấy bóng dáng Ngôi Lời, thì chính cấu trúc bài ca lại liên kết chặt chẽ với thần học của thánh Phaolô trong thư Côlôxê (Cl 1,12-20) về Đức Kitô là Trưởng Tử giữa muôn loài thụ tạo.
• Nền tảng của "Ngôn ngữ gia đình": Sở dĩ thánh Phanxicô gọi vạn vật là "Anh", là "Chị" một cách có hệ thống là vì ngài nhận biết tất cả chúng ta và muôn loài đều chung một nguyên lý xuất phát, đều là "đàn em" chịu ơn tạo dựng của một người Anh Cả duy nhất là Đức Giêsu Kitô.
• Anh Mặt Trời đại diện cho Đức Kitô: Thánh nhân viết về anh Mặt Trời: "Anh đẹp và tỏa sáng với ánh quang rạng ngời, Anh biểu thị Ngài, lạy Đấng Tối Cao" . Chữ "biểu thị" (porta significatione) chính là cách ngài nhìn thấy Ngôi Lời phản chiếu qua Mặt Trời – Đấng là Ánh Sáng thế gian và là hình ảnh hoàn hảo của Chúa Cha.
• Mầu nhiệm Vượt Qua ở trục Cứu độ: Ở khổ thơ về sự tha thứ, chịu đựng gian lao và chị Chết phần xác (câu 10-13), hình ảnh Đức Kitô chịu đóng đinh và phục sinh hiện lên rõ nét nhất. Việc con người có thể tha thứ vì lòng mến Chúa và bình thản đón nhận cái chết mà không sợ "cái chết thứ hai" (sự hư mất đời đời) hoàn toàn là hoa trái cứu chuộc từ Thập giá của Ngôi Con.
3. Ngôi Thánh Thần: Thần Khí của sự Hòa Giải và Hiệp Thông
Dù không dùng danh xưng "Thánh Thần", nhưng toàn bộ bầu khí của Bài Ca Anh Mặt Trời lại ngập tràn tác động của Ngôi Ba – Đấng là Tình Yêu hiệp thông và là Đấng Ban Sự Sống.
• Sự sống sinh sôi từ muôn loài: Khi thánh nhân ca ngợi Anh Gió giúp "bảo tồn mọi loài" , hay Chị Nước "ích lợi, khiêm nhu, quý hóa và trinh trong", ngài đang cảm nghiệm sự hiện diện mang tính tạo sinh của Thần Khí Thiên Chúa – Đấng từ khởi thủy đã bay lượn trên mặt nước để ban sự sống cho vũ trụ.
• Mối dây huynh đệ đại đồng: Chúa Thánh Thần là Đấng nối kết. Chính nhờ ngọn lửa sưởi ấm của Thánh Thần mà thánh Phanxicô đã phá tan sự cô quạnh, xây dựng lại "mối dây huynh đệ tìm lại được" giữa con người với vạn vật , và giữa con người với con người (như việc ngài viết thêm khổ thơ tha thứ để hòa giải cuộc xung đột giữa Đức Giám mục và Ông Thị trưởng thành Assisi). Sự hòa giải đó chính là tác động điển hình của Chúa Thánh Thần.
Tóm lại: Con số 3 huyền nhiệm trong cấu trúc bài ca
Con có biết một chi tiết rất thú vị về mặt văn chương mà các nhà nghiên cứu đã chỉ ra không? Để ca ngợi thế giới tự nhiên, Thánh Phanxicô đã khéo léo sắp xếp các thụ tạo thành 3 cặp Dương – Âm (Đực – Cái) rất cân đối:
1. Anh Mặt Trời đi đôi với Chị Trăng và muôn Sao.
2. Anh Gió (Khí trời) đi đôi với Chị Nước.
3. Anh Lửa đi đôi với Chị/Mẹ Đất.
Con số 3 này cùng với cấu trúc tổng thể chia làm hai trục lớn: Tạo dựng và Cứu độ quy về một Chúa Cha chính là một lời tuyên xưng thầm lặng nhưng vô cùng mạnh mẽ về Chúa Ba Ngôi. Ba Ngôi Thiên Chúa không nằm ngoài vũ trụ, nhưng dấu vết của các Ngài đã được khắc ghi rõ nét trong lòng từng thụ tạo mà thánh Phanxicô đã may mắn chạm đến bằng một nền thần bí sâu xa .
Chúc con có những giây phút chìm sâu hơn nữa trong mầu nhiệm tình yêu Ba Ngôi!
Phan Du Sinh