Khác biệt hay chia rẽ?

Chào con, một câu hỏi rất hay và chạm đúng vào những trăn trở mang tính lịch sử và thần học của nhiều người.
Để trả lời cho câu hỏi này, cha không dùng một từ đơn lẻ, vì thực tế dòng chảy lịch sử của đức tin mang cả hai yếu tố: sự khác biệt (về mặt thần học, bối cảnh) và sự chia rẽ (về mặt lịch sử, tổ chức).
Chúng ta hãy cùng nhìn lại hai cột mốc lớn này dưới lăng kính đức tin và lịch sử để hiểu rõ hơn nhé.
1. Từ Do Thái giáo đến Kitô giáo (Công giáo): Sự hoàn tất và Khác biệt
Khi nói Kitô giáo (mà Công giáo là dòng chảy xuyên suốt từ thời sơ khai) "tách ra" từ Do Thái giáo, chúng ta nên hiểu đây là một cuộc biến đổi và hoàn tất (fulfillment) hơn là một sự chia rẽ tiêu cực.
• Gốc rễ chung: Chúa Giêsu, các Tông đồ và những Kitô hữu đầu tiên đều là người Do Thái. Họ đọc Kinh Thánh Do Thái (Cựu Ước ngày nay) và tuân giữ luật Môisê.
• Điểm khác biệt cốt lõi: Sự khác biệt xuất hiện khi các Kitô hữu tin và tuyên xưng rằng: Chúa Giêsu chính là Đấng Thiên Sai (Messiah) mà dân Do Thái hằng mong đợi. Ngược lại, phần lớn người Do Thái thời đó không chấp nhận điều này.
• Bản chất: Đây là một sự khác biệt mang tính mặc khải. Kitô giáo không phủ nhận Do Thái giáo, mà xem mình là sự "bừng nở" và hoàn tất của những gì Do Thái giáo chuẩn bị. Tuy nhiên, sự khác biệt này sau đó đã dẫn đến việc các Kitô hữu bị trục xuất khỏi các hội đường, đánh dấu một sự rẽ lối lịch sử.
2. Từ Công giáo đến Tin Lành: Khác biệt dẫn đến Chia rẽ
Trường hợp này thì lại mang đậm sắc thái của sự chia rẽ (schism) trong lòng Giáo hội Tây Phương vào thế kỷ XVI (thời kỳ Cải Chánh thệ phản - Reformation).
• Bối cảnh: Cuộc cải chánh do linh mục Martin Luther khởi xướng ban đầu xuất phát từ một ý định tốt: muốn chấn hưng Giáo hội, sửa đổi những lạm dụng và suy thoái trong hàng giáo phẩm thời bấy giờ.
• Từ Khác biệt đến Chia rẽ: Khi các tranh luận thần học (về ơn cứu độ, vai trò của Kinh Thánh, quyền bính của Đức Giáo hoàng) không tìm được tiếng nói chung, cộng thêm các yếu tố chính trị bấy giờ can thiệp, ý định "canh tân" đã biến thành cuộc "ly khai".
• Hậu quả: Giáo hội bị xé mảnh. Sự chia rẽ này đi kèm với những tổn thương sâu sắc, xung đột phe phái và sự ra đời của nhiều hệ phái Tin Lành khác nhau. Đây thực sự là một nỗi đau của Thân thể Đức Kitô.
Tóm lại: Nên hiểu thế nào cho đúng tinh thần Tin Mừng?
Con có thể hiểu toàn bộ tiến trình này qua hai góc nhìn:
• Về mặt Lịch sử và Con người: Đó là sự chia rẽ. Nó phản ánh những giới hạn, cái tôi và sự bất toàn của con người khi không gìn giữ được sự hiệp nhất mà Chúa Giêsu hằng cầu nguyện: "Xin cho mọi người nên một" (Ga 17,21).
• Về mặt Thần học và Quan phòng: Đó là sự khác biệt. Đôi khi Chúa cho phép những biến cố xảy ra để thanh luyện Giáo hội. Nhìn một cách tích cực, anh em Tin Lành đã giúp thúc đẩy phong trào đọc và yêu mến Kinh Thánh; còn Do Thái giáo mãi mãi là "anh cả" của chúng ta trong đức tin Abraham.
Ngày nay, qua phong tào Đối thoại Liên tôn (với Do Thái giáo) và Phong trào Hiệp nhất Kitô giáo (với anh em Tin Lành, Chính Thống), Giáo hội Công giáo không còn nhìn các tôn giáo bạn bằng ánh mắt đối đầu. Chúng ta nhìn nhận những điểm khác biệt một cách tôn trọng, sám hối về những chia rẽ trong quá khứ, và cùng nhau tìm kiếm những điểm chung để sinh ích cho nhân loại.
Hy vọng chia sẻ này giúp con có một cái nhìn bao dung, sáng suốt và sâu sắc hơn về lịch sử Giáo hội. Cầu chúc con luôn bình an trong đức tin!
Phan Du Sinh