Không Mà Có – Có Mà Không

CHÚA NHẬT XXVI THƯỜNG NIÊN NĂM A

Lời Chúa: Ed 18, 25-28; Pl 2, 1-11; Mt 21, 28-32

Phêrô Mai Đông Đăng, ofm

Hai người con, cùng một người cha, một lời mời gọi, một vườn nho, nhưng hai cách trả lời, hai thái độ sống, hai chọn lựa và hai hướng đi. Đó là hình ảnh sống động của Tin Mừng hôm nay. Khi được cha gọi đi làm vườn nho, người thứ nhất trả lời: “Con không muốn!” Người thứ hai đáp: “Thưa cha, vâng!” Một tiếng “không” nghe có vẻ lạnh lùng và gay gắt, một tiếng “vâng” nghe rất ngọt ngào và bùi tai. Một người tưởng như chống lại cha, một người tưởng như thuận lòng cha. Nhưng Tin Mừng lại làm chúng ta ngạc nhiên: người nói “không” lại “có”, người nói “có” lại “không”.

Nhưng nếu chỉ dừng lại ở đó, chúng ta mới nhìn thấy cái vỏ bên ngoài của câu chuyện. Đức Giêsu muốn chúng ta đi sâu hơn. Đằng sau lời đáp “không” hoặc “vâng” là những con người khác nhau. Đằng sau một thái độ là một chọn lựa, đằng sau một chọn lựa là một hướng sống và đằng sau một hướng sống là một cái kết.Thế nhưng, cả hai cái kết ấy vẫn còn mở, bởi vì Thiên Chúa luôn để cho con người có cơ hội đổi hướng.

Người con thứ nhất nói “không”. Có thể lúc ấy anh đang nghĩ đến kế hoạch và dự phóng của riêng mình. Anh muốn giữ thời gian, giữ công việc, giữ chương trình, giữ sự tự do của mình. Anh không muốn đi. Anh muốn làm theo ý anh. Nhưng rồi anh “hối hận”. Chính ở đây, câu chuyện đổi hướng. Anh đang đi từ cái riêng về cái chung, từ “ý tôi” về “ý cha”, từ “việc của tôi” về “việc của gia đình”, từ “tôi muốn” về “cha muốn”. Anh nói “không” vì cái riêng, nhưng cuối cùng lại bước đi vì cái chung.

Còn người con thứ hai thì ngược lại. Anh thưa “vâng” rất nhanh, rất ngoan và lễ phép. “Thưa cha, vâng!” Nghe mà thấy mát lòng êm dạ. Nhưng cái “vâng” ấy chỉ dừng lại ở chót lưỡi đầu môi, không đi xuống tận đáy lòng và cũng chẳng đi đến đôi chân của anh. Miệng nói “chung”, nhưng lòng lại giữ “riêng”, miệng nói “vâng”, nhưng đời sống lại nói “không”. Anh không chống lại cha bằng lời nói, nhưng chống lại cha bằng cách sống theo kế hoạch riêng. Nói theo ý cha nhưng làm theo ý mình, thưa vâng với cha nhưng thưa ‘không’ với việc cha trao.

Có những cái “không” rất thô thiển nhưng rồi lại thành “có” cánh trung thành. Cũng có những cái “có” rất ngọt ngào nhưng cuối cùng lại thành “không” cách đắng đót. Có cái “không” là không với cái riêng để có với cái chung; có cái “có” lại là có bằng môi miệng nhưng không bằng tấm lòng. Vì thế, không phải cứ nói “vâng” là đã vâng, cũng không phải cứ nói “không” là đã bất tuân. Vấn đề nằm ở con tim biết hoán cải, như lời ngôn sứ Êdêkien nói trong bài đọc thứ I: “Nó đã thấy và từ bỏ mọi tội phản nghịch nó phạm, thì chắc chắn nó sẽ sống, nó không phải chết.” (Ed 18, 28).

Chuyện “có” và “không” vẫn là nghịch lý tồn tại trong đời sống của chúng ta. Có người nói ít nhưng làm  nhiều. Có người nói rất hay nhưng làm rất dở. Có người ít lên tiếng, nhưng khi cộng đoàn cần thì lúc nào cũng có mặt. Có người hứa thật nhiều, nhưng thất hứa cũng thật nhiều. Có người không nói “tôi sẽ làm”, nhưng cứ âm thầm làm. Có người nói “để tôi”, nhưng rồi lại để đó cho người khác làm. Một bên là lời ít mà tình nhiều, một bên là lời nhiều mà tình chưa đủ. Một bên nói để làm, một bên nói hay để thay cho làm.

Người con thứ nhất cuối cùng đã bước ra khỏi cái riêng để đi vào cái chung. Người con thứ hai lại từ cái chung trên môi quay về cái riêng trong lòng. Một người thay đổi chương trình của mình vì người cha, người kia giữ nguyên chương trình của mình dù đã nói “vâng” với người cha. Một người để lời mời gọi của cha sửa lại kế hoạch của mình, người kia dùng một tiếng “vâng” đẹp đẽ để che lại kế hoạch riêng.

Bài đọc thứ hai trong thư gửi tín hữu Philipphê, thánh Phaolô đã nói cho chúng ta về Đức Kitô như là mô mẫu về sự vâng phục. Người không chỉ nói “vâng” với Chúa Cha, mà còn sống trọn tiếng vâng ấy. “Người đã hạ mình, vâng lời cho đến nỗi bằng lòng chịu chết, chết trên cây thập tự.” (Pl 2, 8). Nơi Đức Giêsu, tiếng “vâng” không còn là âm thanh của môi miệng, nhưng trở thành con đường của ơn cứu độ. Vâng là xuống, vâng là quên mình, vâng là bước đi, vâng là trao ban. Người không chọn cái riêng của mình, nhưng tự hạ để đi vào cái chung của nhân loại, mang lấy thân phận con người, mang lấy thập giá, mang lấy cả những gì không thuộc về mình, để đưa tất cả về với Chúa Cha.

Vậy, thiết nghĩ câu hỏi quan trọng nhất hôm nay không phải là: “Tôi thuộc về người con thứ nhất hay người con thứ hai?” Bởi vì trong mỗi chúng ta đều mang dáng dấp của hai người ấy. Có lúc chúng ta nói “không” nhưng rồi lại làm. Có lúc chúng ta nói “vâng” nhưng rồi lại không làm. Có lúc chúng ta thật sự muốn phục vụ, nhưng cái riêng kéo chúng ta lại. Có lúc chúng ta nói rất đúng về cộng đoàn, về sứ vụ, về tình huynh đệ, nhưng khi lợi ích riêng bị đụng đến thì cái chung lập tức trở thành… cái “chung chung”.

Có những lúc chúng ta cần một tiếng “không” để nói không với cái tôi, không với ích kỷ, không với tư lợi, không với sự tiện nghi của mình. Và cũng có những lúc chúng ta cần một tiếng “có” để nói có với cộng đoàn, có với sứ vụ, có với người anh em, có với điều Chúa đang muốn nơi mình. Cái khó không phải là nói “không” hay nói “có”; cái khó là biết nói “không” với điều gì và nói “có” với ai.

Hai người con, hai câu trả lời, hai thái độ, hai chọn lựa. Nhưng hai cái kết vẫn còn mở. Người nói “không” đã biết quay về với tiếng “có”. Người nói “có” vẫn còn cơ hội nhận ra tiếng “không” trong chính lòng mình. Và chúng ta cũng vậy. Chưa ai bị khóa chặt trong một câu trả lời. Chưa ai bị đóng kín trong một lựa chọn. Chưa ai bị giam hãm vĩnh viễn trong một quá khứ. Điều Thiên Chúa chờ đợi không phải là một tiếng “vâng” thật mĩmiều trên môi, nhưng là một tiếng “vâng” với đôi chân để lên đường, với bàn tay để phục vụ, với trái tim để hiến dâng. 

Xin Chúa cho chúng ta biết nói “không” với cái riêng để nói “có” với cái chung, biết nói “không” với cái tôi để nói “có” với tình huynh đệ, biết nói “không” với ý riêng để nói “có” với ý Chúa. Amen!