Thường huấn như sự đồng hành
THƯỜNG HUẤN NHƯ SỰ ĐỒNG HÀNH
TRONG ĐỜI SỐNG THƯỜNG NHẬT
Diễn giả: Anh Siniša Balajić, Phó Tổng Thư ký Huấn luyện và Học vấn
Chúng ta hãy cùng nhìn vào những thách thức của việc đào tạo, đặc biệt là công tác Thường huấn. Tôi sẽ cố gắng tiếp nối bài chia sẻ của Anh Cesare bằng cách chỉ ra một số khía cạnh đã được xem xét trước đó.
Để nắm bắt được các đặc tính cơ bản của Thường huấn, chúng ta có thể sử dụng một công cụ: Ratio formationis franciscanae (Đường hướng Huấn luyện Phan sinh). Với sự trợ giúp của bản Ratio này, chúng ta sẽ cố gắng làm sáng tỏ một số vấn đề trong các lĩnh vực của Thường huấn. Bên cạnh đó, trong bài nói chuyện này, tôi cũng sẽ tham chiếu đến một số tài liệu khác:
Tài liệu của Đại hội Quốc tế dành cho các Nhà Huấn luyện (Văn kiện của Đại hội: Iesus ibat cum illis. Đồng hành Phan sinh. Tiếp cận đào tạo, Assisi, 8-22 tháng 9 năm 2013);
Tập sách nhỏ: Anh em đã được gọi để hưởng tự do. Thường huấn trong Dòng Anh Em Hèn Mọn;
Hội đồng Huấn luyện Quốc tế (tổ chức tại Roma vào tháng 1 năm 2016).
Từ những tài liệu này, rõ ràng là không có điều gì hoàn toàn mới mẻ khi đề cập đến việc đào tạo thường xuyên. Tuy nhiên, chúng ta sẽ cố gắng tái khám phá và suy ngẫm về những gì đã được nói trong quá khứ về vấn đề này. Sự phong phú của những gì đã được xây dựng trước đó cho chúng ta cơ hội để suy tư sâu sắc hơn, đồng thời khơi dậy những khía cạnh quan trọng nhất của các ý tưởng đã được đúc kết.
Khái niệm về Thường huấn (Cái nhìn tổng quát về huấn luyện)
Trước hết, tôi nghĩ điều quan trọng là phải nhắc lại khái niệm/ý tưởng về Thường huấn. Tương tự như vậy, việc hiểu được tinh thần của Thường huấn cũng rất quan trọng. Vì vậy, chúng ta hãy cùng suy gẫm về khái niệm này.
Bản chất của vấn đề chúng ta đang nói đến chính là huấn luyện. Thông thường, chúng ta hay nghĩ về giai đoạn huấn luyện khởi đầu như là cuộc huấn luyện "thực thụ", trong khi Thường huấn chỉ được xem như một sự bảo trì, một kiểu "chăm sóc thẩm mỹ" để không lộ quá rõ dấu ấn của năm tháng; như thể đó là một điều gì đó không mấy quan trọng.
Tuy nhiên, trong cả hai trường hợp – huấn luyện khởi đầu và Thường huấn – chúng ta đều đang nói về cuộc huấn luyện thực sự. Sự thật của vấn đề là: bản chất (huấn luyện) là một, điều thay đổi chỉ là điều kiện thời gian: huấn luyện ban đầu là sự khởi đầu, và Thường huấn là sự tiếp nối sau khi khấn trọng. Về cốt lõi, không có gì thay đổi. Huấn luyện luôn luôn là huấn luyện.
Để đi sâu hơn vào vấn đề huấn luyện, chúng ta cần hướng cái nhìn vào khái niệm huấn luyện để làm sáng tỏ nó. Chúng ta không muốn quá nhấn mạnh vào nội dung, phương pháp hay các khái niệm, mà muốn hiểu được ý nghĩa của hoạt động huấn luyện.
Xét một cách tổng quát, cả huấn luyện khởi đầu và Thường huấn, trên thực tế, không ưu tiên quan tâm đến nội dung hay phương pháp sư phạm, nhưng chú trọng vào sự sẵn sàng nội tâm của người thụ huấn. Nếu nói về thế giới nội tâm, nghĩa là chúng ta đang nói về những cảm xúc, tình cảm, những thôi thúc, v.v...; nghĩa là nói về tâm hồn và trí tuệ của con người đó.
Đó là lý do tại sao ý tưởng về huấn luyện – tức Thường huấn – không gắn liền với khái niệm thời gian (là được huấn luyện trong một thời hạn nhất định), nhưng liên quan đến khái niệm tâm lý - tâm linh, tình cảm - cảm xúc và hiện sinh.
Nếu việc huấn luyện thực sự nhắm đến những tâm tình – về cơ bản là những tâm tình của Chúa Kitô – thì nó không thể chỉ diễn ra trong một thời gian nhất định, mà phải kéo dài suốt cả cuộc đời. Nếu muốn đạt đến cường độ và chiều sâu trong đời sống của Chúa Kitô, thì cuộc huấn luyện đó phải mở rộng ra mọi lĩnh vực của đời sống. Nếu vậy, huấn luyện không thể là gì khác ngoài một tiến trình thường xuyên. Bản Đường hướng Huấn luyện Phan sinh (RFF số 107) có ghi: “Thường huấn, ở cấp độ cá nhân cũng như cộng đoàn, là một tiến trình kéo dài suốt đời...”
Khẳng định đơn giản này hàm chứa một sự thay đổi trong cả khái niệm huấn luyện ban đầu lẫn huấn luyện suốt đời (Thường huấn), và cho phép chúng ta hiểu được một phát biểu thú vị trong Điều 108 của bản Đường hướng Huấn luyện (mà Anh Cesare đã đề cập hôm qua): “Thường huấn... là lớp mùn (đất mùn) của huấn luyện khởi đầu.” Do đó, chúng ta cũng hiểu tại sao Tổng Hiến chương và sau đó là bản Đường hướng Huấn luyện lại áp dụng một thứ tự có vẻ lạ lùng khi trình bày về huấn luyện: trước hết các tài liệu này nói về Thường huấn, sau đó mới nói đến huấn luyện khởi đầu.
Ý tưởng rõ rệt đằng sau sự lựa chọn này là: huấn luyện liên quan đến tất cả các anh em, và sau đó, một cách cụ thể hơn, là các thỉnh sinh, tập sinh, v.v... những người mới bước vào đời sống tu trì và thực sự cần sự chăm sóc đặc biệt. Tuy nhiên, huấn luyện là một chiều kích hệ tại đến toàn bộ đời sống chứ không chỉ là lúc bắt đầu; nó bao gồm mọi sự cấu thành nên cuộc sống: các hoạt động, các mối tương quan, cảm xúc, việc học hành, các cuộc trò chuyện, cầu nguyện, cả những điều tốt đẹp lẫn những khó khăn (RFF số 109).
Dù trong trường hợp nào, bắt đầu từ khái niệm này – tức là việc huấn luyện mang tính thường xuyên (Thường huấn) – chúng ta mới có thể phân chia việc huấn luyện theo nhịp độ, thời gian hoặc các bước tương ứng với các giai đoạn của cuộc đời, mỗi giai đoạn đều có những đặc điểm và bối cảnh riêng.
Vì vậy, chúng ta cũng chỉ có thể nói về huấn luyện khởi đầu từ viễn cảnh thường xuyên, chứ không thể ngược lại. Thường huấn, dù nghe có vẻ nghịch lý, lại là cái có trước và làm cho huấn luyện khởi đầu trở nên khả thi. Cuối cùng, mọi cuộc huấn luyện đều là thường xuyên (Thường huấn) vì nó liên quan đến cả cuộc đời. Nếu không, chúng ta phải nghi ngờ liệu cuộc huấn luyện đó có thực sự chạm đến đời sống của chúng ta hay không.
Đời sống thường nhật như là nơi huấn luyện
Bản RFF về cơ bản cho rằng: mục tiêu của Thường huấn là cổ vũ, nuôi dưỡng và duy trì hành trình đức tin/sự trung tín, giúp trưởng thành hóa cái nhìn có khả năng nhận ra sự hiện diện của Thiên Chúa trong chính lịch sử đời mình và trong đời sống của anh em/huynh đệ đoàn vì sứ vụ của Dòng. Điều đó có nghĩa là duy trì sự tự hiểu biết sâu sắc hơn và ý thức rõ ràng hơn rằng việc huấn luyện liên quan đến toàn thể huynh đệ đoàn và đời sống huynh đệ đoàn ở mọi cấp độ (RFF 110, 124-134; Anh em đã được gọi để hưởng tự do, 51).
Vì vậy, cần nhận ra rằng nơi để tác động chính là cuộc sống hoặc lối sống của một huynh đệ đoàn bình thường, và nỗ lực huấn luyện nên tập trung vào công tác Thường huấn.
Đặc điểm đầu tiên là một tầm nhìn về Thường huấn không quá chú trọng vào các đề xuất mang tính biện pháp đặc biệt (như các hội nghị), mà là sự thay đổi trong chất lượng của đời sống thường nhật. Khi tôi nói về đời sống thường nhật của huynh đệ đoàn, tôi nghĩ đến những việc "bình thường": đời sống cầu nguyện, tu nghị, tĩnh tâm tháng, các bữa ăn chung, giờ giải trí, công việc nhà, công việc loan báo Tin Mừng, v.v. Đây chính là những khoảnh khắc mà sự "huấn luyện" của huynh đoàn có phát triển hay không. Luận điểm cần được khẳng định là: huấn luyện không cần những khoảnh khắc đặc biệt. Dĩ nhiên, những khoảnh khắc đặc biệt này có thể xảy ra, và thực tế là nó vẫn diễn ra trong đời sống huynh đệ đoàn chúng ta; nhưng chính vì chúng mang tính đặc biệt hoặc phi thường, nên chúng hiếm khi xảy ra và chỉ chiếm ít thời gian trong năm.
Chúng ta nên lưu ý rằng cuộc sống hằng ngày, tức là đời sống bình thường, có thể mang tính huấn luyện, bởi vì việc huấn luyện của chúng ta liên quan nhiều hơn đến đời sống thường nhật. Để tìm thấy những động lực huấn luyện trong các khoảnh khắc bình thường của cuộc sống hằng ngày, thực sự có nghĩa là chấp nhận logic của Mầu nhiệm Nhập thể — Thiên Chúa đã chọn bước vào cuộc đời thực — cuộc đời mà tất cả chúng ta đang sống. Với việc Ngài bước vào thực tại làm người của chúng ta, Ngài đã biến đổi thực tại ấy, làm cho nó trở thành một nơi tiềm năng của ân sủng và của sự gặp gỡ với Ngài (tìm kiếm các dấu chỉ sự hiện diện của Chúa). Ngài đã làm như vậy vì chúng ta cũng phải nhìn nhận rằng đời sống hằng ngày có thể là nơi huấn luyện, nhưng cũng có thể là nơi gây biến dạng (tha hóa).
Tất cả chúng ta đều biết rằng đời sống bình thường của các cá nhân và huynh đệ đoàn, hay gia đình, hoặc bất kỳ nhóm nào, cũng có thể trở thành một địa ngục, theo nghĩa là nó có thể trở thành một nơi của thói quen buồn tẻ hoặc sự mệt mỏi nặng nề, những mối quan hệ khó khăn hoặc không tồn tại, một nơi của những xung đột liên miên hoặc những sự im lặng áp bức. Do đó, việc đời sống thường nhật trở thành nơi huấn luyện cho cá nhân tôi và cho huynh đệ đoàn của tôi không phải là một điều tự động diễn ra.
Dù sao, có hai điều kiện để đời sống huynh đệ đoàn thường nhật trở thành nơi huấn luyện: một ở cấp độ cá nhân và một ở cấp độ huynh đệ đoàn. Chúng ta hãy xem xét hai chiều kích này: lịch sử đời sống của chính tôi và đời sống huynh đệ đoàn như là những nơi huấn luyện.
Chủ thể chính của việc Huấn luyện: Mỗi người anh em
Mỗi tu sĩ cần dần dần được dẫn dắt để hiểu về huấn luyện, tức là ý nghĩa thực sự của việc huấn luyện.
Trước hết, chúng ta có thể nói rằng việc huấn luyện về cơ bản liên quan đến mối tương quan với Chúa Thánh Thần và phụ thuộc vào Ngài/Thiên Chúa (chứ không chỉ phụ thuộc vào Giám sư, Tỉnh Phục vụ hay Phụ trách cộng đoàn); đó là một hoạt động đòi hỏi sự nhạy bén đặc biệt để không ngừng sẵn sàng lắng nghe và phân định (những công cụ trong Thường huấn). Nếu mọi sự trong đời sống đều phụ thuộc vào Chúa Thánh Thần (vào Thiên Chúa), điều đó có nghĩa là đời sống của một tu sĩ cũng phụ thuộc vào tác động của Ngài. Khi đó, mọi sự đều có thể trở thành trung gian cho hành động cứu độ của Ngài.
Hoạt động này đòi hỏi người tu sĩ phải thiết lập một mối tương quan (con người trong tương quan) với chính mình và với tất cả những gì xung quanh: tha nhân, thụ tạo, văn hóa và sự sống (Anh em đã được gọi để hưởng tự do, 23). Chúng ta được gọi, không chỉ để rập khuôn theo các giá trị hay quy tắc đạo đức, mà là để bản thân được thúc đẩy bởi Thần Khí của Đức Kitô và mở lòng trước tác động của Ngài. Nhân đây, chúng ta nhớ lại những gì Thánh Phanxicô đã viết cho anh Lêô: “Bằng bất cứ cách nào anh thấy tốt nhất để đẹp lòng Chúa là Thiên Chúa, và để theo dấu chân cùng sự nghèo khó của Ngài, anh hãy làm điều đó với sự chúc lành của Chúa là Thiên Chúa và sự thuận ý của cha” (Thư gửi anh Lêô, 3).
Ở đó, chúng ta bắt đầu hiểu được ý nghĩa thực sự của việc huấn luyện suốt đời. Đây không phải là một kỷ luật bị áp đặt bởi giám sư, cũng không phải việc người tu sĩ chủ yếu thích nghi với một quy luật để được công nhận là tu sĩ. Nhưng trước hết, chúng ta có trách nhiệm đối với hành trình thăng tiến của chính mình. Chúng ta không ủy thác trách nhiệm này cho người khác, cho định chế, cho nhà huấn luyện hay cho Tỉnh Phục vụ. Chúng ta không chờ đợi những sáng kiến phi thường hay những thời điểm quan trọng (tempo forte) mới dấn thân vào huấn luyện, nhưng chúng ta đã và đang học cách đối diện với cuộc sống và để cho cuộc sống huấn luyện chính mình. Chúng ta chủ động trong mọi ngày và mọi khoảnh khắc. Đây là nguyên tắc được tái khẳng định khi bản Đường hướng Huấn luyện (Ratio) phác thảo các yếu tố đặc trưng của việc huấn luyện Phan sinh:
"Tác nhân chính trong hoạt động huấn luyện này, dưới sự soi sáng và nhờ sức mạnh của Thánh thần, chính là người anh em trong giai đoạn thường huấn hay trong giai đoạn huấn luyện khởi đầu hay ứng sinh. Chính người đó phải đảm nhận trách nhiệm về sự tăng trưởng cá nhân của mình, bằng cách hướng nhìn về Đức Kitô như là “gương soi”, mà người đó phải phản ánh từng phút giây (x. 4 T Ag 4), và bằng cách sống trong niềm vui và sẵn sàng phục vụ “theo mẫu mực sống của thánh Phúc âm” (DC14)."(số 61)
Lời mời gọi trở thành chủ thể này không chỉ áp dụng cho những người đã khấn trọng mà còn được chỉ định cụ thể cho "anh em trong giai đoạn thường huấn, huấn luyện khởi đầu hoặc ứng sinh". Chúng ta có thể bổ sung cho điều khoản này bằng Điều 42 của bản Đường hướng Huấn luyện, nói rằng: "Tiến trình huấn luyện tôn trọng đặc tính duy nhất của mỗi cá nhân...". Như vậy, nó khẳng định rằng thách thức đầu tiên của huấn luyện là bắt đầu từ chính con người của mỗi chúng ta, "quan tâm đến nét độc đáo của mỗi anh em và đến mầu nhiệm đi kèm với những đặc sủng riêng biệt." Dĩ nhiên, chỉ dừng lại ở đó là chưa đủ: cần phải "thúc đẩy sự tăng trưởng đó thông qua việc tự hiểu biết và tìm kiếm ý muốn của Thiên Chúa" như đã được nói ngay sau đó. Trong những lời này, hai cực được phác thảo: tự hiểu biết và tìm kiếm ý muốn của Thiên Chúa. Tương lai sẽ tiến triển tốt đẹp nếu, giống như bất kỳ tiến trình huấn luyện Phan sinh nào, nó giúp mỗi người bắt đầu "đảm nhận trách nhiệm thăng tiến cá nhân".
Trong Điều 61 đã đề cập, hai chỉ dẫn quý giá cũng được đưa ra, có thể coi là bản tóm tắt cho công tác Thường huấn của chúng ta: một mặt là "hướng nhìn về Đức Kitô như là “gương soi”, mà người đó phải phản ánh từng phút giây", và mặt khác là "sống trong niềm vui và sẵn sàng phục vụ “theo mẫu mực sống của thánh Phúc âm". Hai yếu tố đó là: Nên đồng hình đồng dạng với Đức Kitô và Phục vụ (mục tiêu).
Để làm cho những tâm tình, trái tim và tâm trí (đời sống) nên đồng hình đồng dạng với trái tim và tâm trí của Đức Kitô, để biến đời Ngài thành đời ta, để cùng với Ngài trở nên có khả năng "sống với niềm vui và sự sẵn sàng phục vụ". Toàn bộ chiều kích hèn mọn và loan báo Tin Mừng đều nằm trong tham chiếu về việc phục vụ theo hình thức của thánh Phúc âm này, đồng thời không quên sắc thái niềm vui của người Phan sinh. Chúng ta được huấn luyện không phải vì sự thỏa mãn cá nhân, mà để trở thành người phục vụ anh em mình.
Suy cho cùng, mục đích của việc huấn luyện suốt đời là một hình thức "hoàn lại / trao lại / restitutio" thông qua sự phục vụ bao trùm mọi khía cạnh của đời sống: không chỉ cầu nguyện, mà cả lời nói, công việc, cảm xúc, các mối tương quan, lúc khỏe mạnh cũng như khi đau yếu, khi thành công cũng như lúc thất bại (C. Vaiani, Cuộc đời thánh Phanxicô). Sự "hoàn lại" này không chỉ được thể hiện qua các hình thức và thành quả bên ngoài, mà nó chạm đến những khát vọng sâu thẳm và động lực cốt lõi của mỗi tu sĩ. Do đó, hành vi huấn luyện dẫn đến một trải nghiệm sâu sắc, có khả năng hiểu được cái tôi sâu thẳm nhất và mở ra với trải nghiệm về Thiên Chúa trong đời sống để trở thành quà tặng cho người khác (Iesus ibat cum illis, 187). Vì thế, hệ quả của việc nói tu sĩ là chủ thể đầu tiên của công tác Thường huấn Phan sinh không có nghĩa là anh ta có thể làm bất cứ điều gì mình muốn; thay vào đó, nó có nghĩa là anh ta phải quyết định nên đồng hình đồng dạng với Đức Kitô và trở thành món quà cho anh em.
Đây là một câu hỏi tế nhị: trong huấn luyện, làm thế nào để "đánh thức" trách nhiệm cá nhân này? Mặc dù đúng là tu sĩ là chủ thể đầu tiên của việc huấn luyện chính mình, nhưng người khác không thể thay thế anh ta: hành động huấn luyện phải tìm cách tạo điều kiện cho quyết định cá nhân này, chứ không thể "sản xuất" ra nó. Theo tôi, một trong những vấn đề huấn luyện nằm ở chỗ: có thể làm gì hoặc yêu cầu gì để giúp các anh em đang thụ huấn có động lực và ý thức về trách nhiệm của mình trong huấn luyện? Làm thế nào để biến trải nghiệm sống cá nhân trở nên hữu ích, để nó trở thành công cụ cơ bản cho việc huấn luyện chính mình và huấn luyện huynh đệ đoàn?
Thực sự, tôi tin rằng ở cấp độ cá nhân, điều đó phụ thuộc đặc biệt vào cái nhìn của tôi đối với mọi sự: một cái nhìn tích cực, tìm cách nắm bắt những dấu chỉ tốt lành từ cuộc sống, biết cách phân định và tuân theo. Cái nhìn này cần được huấn luyện (để phân định cuộc sống). Đó là cái nhìn của những người không muốn hủy hoại cuộc đời mình chỉ bằng cách nhìn và chấp nhận những điều tiêu cực, luôn than vãn, từ đó làm cho cuộc sống trở nên nặng nề đối với chính mình trước cả khi đối với người khác. Một cái nhìn tích cực mà, nếu bạn là một tín hữu, nó phải gắn liền với đức tin. Thánh Phanxicô sẽ nói, đó là một cái nhìn có khả năng thấy và tin.
Trước hết là để thấy (đừng nhắm mắt lại hoặc chỉ tập trung vào chính mình) và sau đó là có thể đi xuyên qua bề mặt, thấu suốt đằng sau diện mạo; điều đó đến từ đức tin và làm cho thực tại bình thường của chúng ta nhận ra những dấu chỉ hiện diện của Thiên Chúa, những dấu chỉ của Nước Trời, những dấu chỉ của sự thiện mà cuối cùng chính là Thiên Chúa. Huấn luyện liên quan đến đời sống hằng ngày của tôi và đời sống hằng ngày liên quan đến đức tin. Tóm lại, có thể nói yêu cầu đối với việc huấn luyện ở cấp độ cá nhân đơn giản chính là đức tin. Đức tin khiến tôi nhìn chính mình, nhìn câu chuyện về thời đại tôi và lịch sử cá nhân tôi, nhìn thế giới và tha nhân theo một cách khác. Sự khác biệt không chỉ nằm ở thực tại, mà ở cái nhìn của chúng ta: đức tin chính là cái nhìn khác biệt này. Đó là lý do tại sao tôi không chờ đợi để sống những khoảnh khắc phi thường (vốn có lẽ rất hiếm hoi): chỉ cần có một cái nhìn khác và nắm bắt từ thực tại những điều tốt đẹp của những khoảnh khắc bình thường.
Điều này có nghĩa là cần phải nuôi dưỡng trong chính mình một ý thức về lịch sử, cụ thể là khả năng nhận diện quà tặng đức tin trong lịch sử cá nhân của tôi. Đây là một khía cạnh rất quan trọng, cho thấy hành trình của chúng ta với tư cách là tu sĩ đã chín muồi, tức là khi một người có thể nói rằng mình được huấn luyện bởi đức tin và tin vào Thiên Chúa vì họ đã thấy, đã chạm, đã nghe và đã chiến đấu... trong chính lịch sử đời mình. Dĩ nhiên, không chỉ trong lịch sử của Dòng hay Giáo hội, nhưng với sự hiểu biết về lịch sử, đặc sủng, các nguyên tắc Phan sinh, v.v... thông qua các hệ thống và cấu trúc huấn luyện, chúng ta được đào tạo thành những tu sĩ tốt. Chúng ta phải được huấn luyện trong ơn gọi của mình, không đơn thuần thông qua các phương pháp, nguyên tắc, v.v..., cũng không qua những bằng chứng khách quan về sự hiện diện của Thiên Chúa trong lịch sử (như thể huấn luyện chỉ là một tiến trình trí tuệ), mà bởi vì trong lịch sử cá nhân, chúng ta đã học cách nhận ra những dấu chỉ hiện diện của Thiên Chúa, mầu nhiệm của Đức Giêsu Kitô. Vì vậy, điều đó tùy thuộc vào trải nghiệm sống.
Hiểu được điều này là rất quan trọng đối với công tác Thường huấn, bởi vì nó không còn là khoảng thời gian chuẩn bị sư phạm cho các lời khấn, mà diễn tả một lối suy tư thần học về cuộc sống — một cuộc huấn luyện không bao giờ kết thúc. Đây là câu chuyện về kỹ năng đọc hiểu của chúng ta, giúp chúng ta dần dần cũng biết đọc lại câu chuyện vĩ đại của đức tin qua nhiều thế kỷ với tinh thần biết ơn. Chúng giống như hai con đường song song của việc mặc khải mầu nhiệm đức tin trong cuộc sống và lịch sử đời người. Lịch sử này có một chỗ đứng cho cuộc huấn luyện của chúng ta, cái này tạo điều kiện cho cái kia: một cái hướng đến việc đọc lịch sử cá nhân trong những thước đo nhỏ bé và kín đáo của các sự kiện hiện sinh cá nhân, cái kia đọc lại lịch sử đức tin rộng lớn hơn nơi mặc khải mầu nhiệm Đức Kitô.
Điều thay đổi trong tiến trình huấn luyện này là cách thức cảm nhận và giải thích chính mình dưới ánh sáng đức tin và trong đời sống Tin Mừng mà chúng ta được gọi để sống, và hệ quả là cách thức chúng ta tương quan với tha nhân (x. Iesus ibat cum illis, 179). Chất lượng đời sống cá nhân tôi chắc chắn có tác động tốt hoặc xấu đến đời sống huynh đệ đoàn.
Chất lượng đời sống Phan sinh của tôi không chủ yếu là kết quả của các dự án huấn luyện, phương pháp hay nội dung được trình bày bởi bất kỳ cơ sở huấn luyện hay nhà đào tạo nào (mặc dù cũng có phần đó), mà là sự đáp lại đối với một "tình huống cuộc sống" vốn được tỏ lộ cho tôi như là mang tính "huấn luyện hoặc sư phạm", bởi vì có sự hiện diện của Thiên Chúa (tình huống thần học). Do đó, huấn luyện được kêu gọi để hướng tới đời sống thực của các tu sĩ và những trải nghiệm cụ thể của họ. Đó là về cấp độ cá nhân.
Dưới đây là bản dịch phần tiếp theo của tài liệu, tập trung vào vai trò của Huynh đoàn trong công tác Thường huấn:
Huynh đệ đoàn như là nơi huấn luyện
Một chủ thể khác của Thường huấn chính là bản thân Huynh đệ đoàn. Điều này nhất quán với những gì chúng ta vừa nói: nơi huấn luyện thông thường chính là đời sống thường nhật. Hiển nhiên là Huynh đệ đoàn, với tư cách là một toàn thể, là chủ thể chính của đời sống thường nhật, và do đó, Huynh đệ đoàn cũng là chủ thể cho việc huấn luyện chúng ta.
Vì lý do này, trước hết, cần có sự cộng tác tập thể cho "nhiệm vụ ưu tiên" của Huynh đệ đoàn. Sự cộng tác của mọi người được phác thảo trong Điều 127 của bản Đường hướng Huấn luyện (Ratio formationis), với phần mô tả các điều kiện cần thiết để Huynh đệ đoàn thực sự mang tính huấn luyện:
Việc này đòi hỏi các cơ sở huấn luyện phải có đủ các điều kiện để thực sự là nơi huấn luyện:
Niềm vui trong đời sống huynh đệ và cầu nguyện;
Sẵn sàng cùng nhau tăng trưởng và cùng dấn thân với các anh em cũng như các ứng sinh đang thụ huấn;
Một dự phóng đời sống huynh đệ là kết quả của sự phân định cộng đoàn;
Sẵn lòng đối diện với các xung đột và tìm giải pháp bằng cách tận dụng sự giúp đỡ của các chuyên viên nếu cần.
Như vậy, bất kỳ Huynh đệ đoàn nào cũng là một nhà huấn luyện và mọi Huynh đệ đoàn đều được mời gọi đảm nhận vai trò huấn luyện của mình với niềm vui. Đừng làm điều đó một cách miễn cưỡng: niềm vui là một phần của bầu khí chúng ta cần. Nếu thiếu điều này, một bầu khí ngờ vực có thể nảy sinh.
Có bốn điểm quan trọng được đề cập ở đây:
1. Sự chú ý hướng vào chất lượng của đời sống huynh đệ và cầu nguyện;
2. Sự sẵn sàng cùng nhau tăng trưởng, nghĩa là chúng ta không bắt đầu như những người đã hoàn hảo, nhưng có một sự phát triển tiệm tiến;
3. Tầm quan trọng của dự phóng Huynh đệ đoàn, vốn không phải là thứ đã được thiết lập sẵn, mà là "kết quả của sự phân định cộng đoàn", và sau đó sẽ được kiểm chứng và biến đổi theo thời gian;
4. Điều kiện nảy sinh từ cái nhìn thực tế về khả năng xảy ra xung đột, mà cần có một giải pháp, có lẽ một sự trợ giúp.
Tôi nghĩ rằng mô tả này là một sự chỉ dẫn vừa khích lệ vừa thực tế rằng Huynh đệ đoàn không hoàn hảo, mà đơn giản là khao khát được cải thiện và sẵn sàng dấn thân.
Ở cấp độ Huynh đệ đoàn, điều đó có nghĩa là đời sống huynh đệ phụ thuộc vào sự tồn tại của các thói quen được thiết lập cùng nhau, hoặc các quy tắc "hình thức", cho phép chúng ta gặp gỡ, cầu nguyện chung, thảo luận, ăn uống với nhau, v.v. Suy cho cùng, đó là những gì chúng ta cố gắng đảm bảo ở cấp độ Huynh đệ đoàn: một vài khoảnh khắc gặp gỡ, những quy tắc ứng xử nhất định, một "cấu trúc" tối thiểu của các cử chỉ, địa điểm, nghi thức cho phép chúng ta gặp nhau. Một đời sống chung được thảo luận và dấn thân cùng nhau sẽ đảm bảo "khung sườn" này tốt đẹp về mặt hình thức. Khung sườn này sẽ không có ý nghĩa gì nếu chỉ dừng lại ở vẻ bề ngoài, nhưng nó sẽ trở thành một cơ hội ân sủng nếu tôi bước vào cấu trúc bên ngoài này với cái nhìn mà tôi đã đề cập trước đó: cái nhìn đức tin. Nhịp điệu "bình thường" của đời sống Huynh đệ đoàn mang lại cho tôi bối cảnh cụ thể, khách quan và có cấu trúc để tôi có thể nắm bắt được ân sủng của đời sống với anh em bằng đôi mắt đức tin, như một ân sủng đến từ Thiên Chúa giúp chúng ta gặp gỡ Ngài. Một mình cấu trúc thì không đủ, và nếu chỉ có mắt đức tin mà không có cấu trúc thì cũng khó tìm được cơ hội gặp gỡ. Nhưng nếu kết hợp cả hai yếu tố, chúng ta sẽ thấy rằng đời sống bình thường của Huynh đệ đoàn là một cơ hội huấn luyện quan trọng mà Chúa ban tặng cho chúng ta trong suốt cuộc đời.
Vì vậy, một trong những yếu tố quan trọng nhất đối với đời sống Phan sinh của chúng ta, xét từ góc độ sư phạm - huấn luyện, chính là sự cởi mở đối với tha nhân. Trên thực tế, nếu chúng ta nói rằng cuộc sống và ơn gọi của chúng ta trước hết là một món quà – vì nó đến từ Thiên Chúa – thì chúng ta khẳng định rằng cuộc sống của mình được đón nhận từ một ai đó và thông qua một ai đó. Với ý nghĩa đó, chúng ta ngầm chỉ ra tầm quan trọng của người khác trong "nền kinh tế quà tặng" này. Người ta không thể nói về món quà sự sống nếu không có người khác làm trung gian nhân loại cho ân sủng thần linh (bắt đầu từ Thánh Phanxicô). Người khác trở thành chứng nhân cho cuộc sống mà họ đang sống.
Hệ quả là, trong đời sống tu sĩ, chúng ta phải nuôi dưỡng một quan niệm khác về người khác: người khác không chỉ là một sự hiện diện đơn thuần, mà là sự trung gian của sự hiện diện của Thiên Chúa (Anh em đã được gọi để hưởng tự do, 28). Do đó, người khác cần được chấp nhận trong viễn cảnh này (như là sự hiện diện của Chúa), vì chính con người họ, chứ không nhất thiết vì những gì họ làm. Điều đó cũng có nghĩa là chúng ta phải phát triển khả năng/sự tự do để chia sẻ với anh em và với Huynh đệ đoàn về cuộc đời mình, ơn gọi, trải nghiệm riêng, quá khứ và hiện tại, những nghi ngờ và khó khăn liên quan đến niềm tin trong hành trình ơn gọi, với những cuộc khủng hoảng đức tin và cách vượt qua chúng.
Trong viễn cảnh này, tất cả chúng ta đều học cách sống đời Phan sinh và được huấn luyện trong đời sống vốn được đón nhận như món quà từ Thiên Chúa, nhưng cũng là món quà từ các anh em khác. Và những gì tôi nhận được như một món quà từ anh em cũng trở thành chủ đề cho lời cầu nguyện của tôi, được chuyển hóa vào trải nghiệm sống của chính tôi. Nó được nhìn nhận như một phần căn tính của tôi, được nghiên cứu, được trải nghiệm cả trong đau khổ, được sống như một yếu tố làm thay đổi cuộc đời tôi, và cũng được chia sẻ với người khác...
Theo nghĩa này, người anh em khác cũng trở thành người đồng hành trong cuộc đời tôi. Vì thế, ngay cả sự đồng hành cũng không phải là một kỹ thuật hay phương pháp, mà là một nghệ thuật sống và chia sẻ sự sống. Đây chính là công tác Thường huấn ở cấp độ Huynh đệ đoàn. Thực tế, ý tưởng trở thành người đồng hành không liên quan đến một chương trình cần thực hiện, mà chủ yếu liên quan đến quan niệm về đời sống của một tu sĩ. Suy cho cùng, đó là việc nhận thấy nếu một người anh em đang đau ốm, hoặc nếu anh ta có nguy cơ "lạc lối", hoặc đơn giản là anh ta đang cô lập chính mình... và một khi đã nhận ra điều đó, ta phải biết cách đồng hành một cách tế nhị nhưng kiên định. Chúng ta dần bước vào vai trò của Thường huấn như một chiều kích của sự đồng hành. Vai trò của nó phụ thuộc nhiều vào hành động tương quan giữa các anh em. Vì vậy, đó không phải là một kỷ luật hay năng lực cần đạt được để làm thầy, mà là biết cách bước vào mối tương quan nhân bản, vốn trở thành nơi ưu tuyển cho cuộc gặp gỡ huynh đệ. Bằng cách này, đời sống của người này được hỗ trợ bởi người kia, và chúng ta cảm nghiệm một cách cụ thể đời sống Phan sinh như một cộng đoàn, và cách đời sống này tạo ra Huynh đệ đoàn, cũng như cách Huynh đệ đoàn kích thích sự thăng tiến của mỗi anh em. Điều này có tác động đến cách chúng ta sống đời sống, ơn gọi và tình huynh đệ. Vì vậy, việc tham gia hằng ngày vào đời sống của một Huynh đệ đoàn cụ thể và chia sẻ sự sống không chỉ là cần thiết, mà còn là yếu tố nền tảng cho việc huấn luyện của chúng ta. Sẽ không đủ nếu chỉ lập ra các lịch trình và thực hiện các sáng kiến huấn luyện, trừ khi có khả năng chia sẻ sự sống (Anh em đã được gọi để hưởng tự do, 45-47).
Và việc thực hành "đời sống huynh đệ" này cuối cùng giúp chúng ta sẵn lòng hơn để được huấn luyện bởi gương sáng của Thánh Phanxicô và nhiều anh em tiên khởi khác; bởi lịch sử phong phú về đặc sủng Phan sinh của chúng ta được viết nơi mỗi người anh em và trong mỗi Huynh đệ đoàn, với mầu nhiệm quá khứ của nó, với các chứng nhân từ khởi thủy cho đến nay. Giống như thể những người đã sống trong quá khứ trở thành những người đương thời với các anh em ngày nay, và chia sẻ kho tàng bao la từ hành trình cá nhân, ơn gọi, đời sống của họ, cùng với những nỗ lực và cả xương máu mà họ đã phải trả giá.
Dù sao đi nữa, chúng ta được huấn luyện mỗi ngày và trong mọi khoảnh khắc của ngày sống thông qua đời sống huynh đệ và các mối tương quan với anh em; qua việc cử hành phụng vụ chung; qua việc đọc Kinh Thánh (lectio divina), qua việc cầu nguyện và học tập chung; qua cách thức điều hành và phục vụ của chúng ta, v.v. Để bản thân được huấn luyện bởi các yếu tố khác nhau của đời sống sẽ tạo nên trong chúng ta một phẩm chất của trái tim luôn rộng mở để đón nhận dấu ấn của những đặc tính thần linh của Thiên Chúa. Nếu một người cởi mở với những điều mới mẻ trong mỗi khoảnh khắc, thì chắc chắn người đó đang được đổi mới từng khoảnh khắc mỗi ngày; và nếu cá nhân họ được đổi mới, thì Huynh đệ đoàn của chúng ta cũng được đổi mới.
Tại thời điểm này, mỗi người anh em và mỗi Huynh đệ đoàn có thể trở thành một trường học của sự sống. Và mỗi tu sĩ trở thành người anh lớn và người hướng dẫn trong hành trình hướng tới sự sống và ơn gọi.
Tôi nghĩ rằng những ai học được cách nắm bắt ý nghĩa thực sự từ đời sống hằng ngày có thể mở ra con đường vượt xa những gì hữu hình, hướng mình về sự hiện diện của Chúa Thánh Thần, Đấng là Thầy dạy.
Điều thiết yếu là đánh thức trong tâm hồn cảm thức về đời sống (và đức tin) của chúng ta như một món quà được lãnh nhận: món quà đã đi qua một lịch sử dài của Dòng, một lịch sử cũng đầy kịch tính, lịch sử của nhiều anh em đã phải trả giá bằng mạng sống vì niềm tin của mình, để bằng cách nào đó món quà ấy đến được với chúng ta. Theo nghĩa này, nhận ra sự hiện diện của mầu nhiệm Thiên Chúa trong lịch sử và đời sống Phan sinh cũng là nhận ra lịch sử và đời sống như một nơi huấn luyện. Chúng ta cần suy nghĩ về lịch sử và đời sống của rất nhiều anh em và Huynh đệ đoàn như một khả năng để huấn luyện. Thật vậy, chúng ta phải học cách sống đời mình như một món quà mà chúng ta khám phá ra trong lịch sử của các Huynh đệ đoàn; món quà nhận được từ lịch sử, từ những anh em thừa sai tiên khởi cho đến những người vẫn đang hiến dâng mạng sống mình để loan báo Tin Mừng mỗi ngày trong mọi Huynh đệ đoàn...
Dù trong trường hợp nào, câu chuyện cuộc đời của mỗi Huynh đệ đoàn với thời gian, không gian, những kịch tính, cùng với các vị thánh – điều này rất quan trọng – chính là dấu chỉ sự hiện diện của mầu nhiệm Đức Kitô và là nguồn mạch thực sự của việc huấn luyện. Hiểu được điều này là tối quan trọng vì nó cho chúng ta thấy rằng không chỉ quá khứ, mà cả hiện tại cũng tiếp tục là một món quà. Thật vậy, chúng ta được huấn luyện từ những gì chúng ta nhận được từ Huynh đệ đoàn lớn hay nhỏ nơi chúng ta đang sống...
Trong đời sống hằng ngày, trong lịch sử của chúng ta, chúng ta đang lớn lên, canh giữ và tiếp nối ý nghĩa này của huấn luyện; có lẽ không phải lúc nào cũng "hữu hình", được lập chương trình hay có cấu trúc, nhưng đó là sự huấn luyện và chia sẻ sự sống, đức tin rất thực tế. Những ai học được cách để được huấn luyện trong thái độ này đối với lịch sử cuộc đời sẽ được hưởng niềm vui đó.
Tôi tin rằng một chương trình huấn luyện tốt nên kết hợp hai lộ trình này: lịch sử cá nhân của cuộc đời, cũng như lịch sử vĩ đại của Dòng và các Huynh đệ đoàn của chúng ta như một nơi huấn luyện.
Tổng kết / Câu hỏi thảo luận nhóm
Khi chúng ta nói về đời sống huynh đệ hằng ngày như một nơi huấn luyện, đó không đơn thuần là việc huấn luyện về ý niệm tình huynh đệ hay khả năng sống trong Huynh đệ đoàn (có lẽ để tự vệ hoặc học thuộc "cẩm nang sinh tồn"), mà là Huấn luyện sự tự do nội tâm để chính Huynh đệ đoàn trở thành tác nhân huấn luyện cuộc đời mình.[1]
Việc huấn luyện này, trước hết, hàm chứa một tầm nhìn về Huynh đệ đoàn như là nơi lưu giữ quà tặng Thần Khí của Chúa Giêsu. Huynh đệ đoàn phải là biểu hiện của logic này, và đời sống của mỗi anh em cũng là biểu hiện của chính logic đó. Vì lý do này, Huynh đệ đoàn là "điểm đến" của những món quà sự sống được trao ban cho từng cá nhân để xây dựng cộng đoàn. Nhưng Huynh đệ đoàn cũng là người diễn giải, là điểm tham chiếu, là tiêu chuẩn phân định và là trung gian cho phép sự giao thoa của các cuộc đời khác nhau; là không gian truyền thông của chính những cuộc đời đang hướng về tâm điểm – là Đức Kitô – chất keo gắn kết giúp ngăn chặn sự tan rã của các mảnh đời và thúc đẩy cho đến khi mỗi anh em đóng góp và biến nó thành phần việc của mình.
Nói cách khác, chính đời sống Huynh đệ đoàn huấn luyện người tu sĩ sống trọn vẹn cuộc đời mình. Từ đó, họ không giữ cuộc sống đó cho riêng mình, mà tìm cách chia sẻ với người khác và đón nhận món quà sự sống từ người khác. Khi đó, họ được tự do để học hỏi từ mọi người, từ mọi hoàn cảnh sống và từ mọi người anh em. Chính sự tự do học hỏi này giúp người tu sĩ cảm nhận rằng Huynh đệ đoàn là nơi thăng tiến của chính mình.
Các câu hỏi thảo luận:
1. Bầu khí chúng ta gặp thấy trong các Huynh đệ đoàn có sức mạnh huấn luyện mãnh liệt đối với đời sống chúng ta.
Bầu khí trong Huynh đệ đoàn của anh em như thế nào? Những khía cạnh nào là tích cực, khía cạnh nào là tiêu cực?
Cần làm gì để tạo ra một bầu khí tốt đẹp và lành mạnh trong Huynh đệ đoàn, giúp tạo điều kiện cho việc thảo luận, đối thoại và chia sẻ nội bộ?
Anh em (hoặc Tỉnh dòng/Thành phần của anh em) đối diện như thế nào với những anh em gặp các vấn đề khác nhau (anh em đau yếu, anh em dành toàn bộ thời gian ở bên ngoài Huynh đệ đoàn, anh em gặp vấn đề về rượu chè, vấn đề tình cảm - tính dục...)?
2. Người ta thường nói rằng trong các Huynh đệ đoàn của chúng ta, chủ nghĩa cá nhân đang thống trị quá nhiều. Chúng ta chia sẻ nhiều thứ, nhưng lại không chia sẻ những điều quan trọng nhất, như ý nghĩa cuộc sống, đức tin hay đời sống tâm linh. Có vẻ như khái niệm về đời sống huynh đệ vẫn còn bị gắn chặt vào các cấu trúc riêng tư. Nhưng đời sống Huynh đệ đoàn, được đóng ấn bởi cùng một đặc sủng, về bản chất phải gắn liền với đặc tính huynh đệ.
Công tác Thường huấn tại đơn vị của anh em hoạt động như thế nào? Nó chỉ bao gồm một vài khoảnh khắc (các buổi họp hoặc tĩnh tâm) trong năm, hay nó thực sự chạm đến đời sống hằng ngày của các anh em?
Các anh em có thực sự hiểu và chấp nhận ý tưởng rằng Thường huấn là cuộc huấn luyện gắn liền với đời sống thường nhật không?
Chúng ta có thể tìm thấy những hình thức biểu đạt - truyền thông nào để định hình hoặc cải thiện các khía cạnh của đời sống huynh đệ hằng ngày vì sự thăng tiến của mọi người?
3. Mặc dù đúng là tu sĩ trong giai đoạn Thường huấn là chủ thể đầu tiên của việc huấn luyện chính mình và không ai có thể thay thế họ, nhưng hành động huấn luyện phải tìm cách tạo điều kiện cho quyết định cá nhân này chứ không thể "sản xuất" ra nó.
Có đúng là các anh em trong đơn vị của anh em cảm thấy có trách nhiệm với việc huấn luyện của chính mình không?
Có thể làm gì hoặc yêu cầu gì để giúp các anh em trong giai đoạn Thường huấn có động lực và ý thức được trách nhiệm của mình trong việc huấn luyện?
[1] Huynh đệ đoàn đóng vai trò là môi trường và tác nhân huấn luyện. Việc "được huấn luyện bởi huynh đoàn" (to be formed by fraternity) có nghĩa là chấp nhận rằng: Chúa dùng những người anh em bên cạnh (với tất cả ưu và khuyết điểm của họ) để gọt giũa cá tính, rèn luyện đức khiêm nhường và lòng mến của mình.
