Thánh Clara Assisi – Cây nhỏ của Thánh Phanxicô

Thánh Clara sinh tại Assisi vào năm 1193 (hoặc 1194), trong gia tộc Offreduccio - một trong những dòng họ danh giá bậc nhất tại thị trấn Umbria này. “Thân phụ ngài là một hiệp sĩ, và toàn thể thân quyến hai bên nội ngoại của ngài cũng đều thuộc tầng lớp hiệp sĩ. Gia đình ngài giàu có và sở hữu tài sản kếch xù theo đúng phong cách của quê hương ngài” (Hạnh Thánh Clara - LCl 1).

Các chị em ra làm chứng trong Tiến trình Phong thánh, cũng như Celano, đã khắc họa thiếu nữ Clara là người được thúc đẩy bởi tình yêu Thiên Chúa và lòng thương mến người nghèo - một tình yêu lớn dần theo năm tháng và ngày càng trở nên cụ thể hơn qua những việc làm thực tế của ngài: “Vì Thiên Chúa, ngài từ bỏ những món ăn ngon của mình, rồi âm thầm nhờ người trung gian gửi đi để nuôi những người khó nghèo. (…) Như thế, ngay từ thời thơ ấu, cùng với sự lớn lên của lòng thương người, ngài đã mang một tâm hồn trắc ẩn, biết dâng niềm thương xót trước những cảnh lầm than của người túng thiếu. Ngài coi việc tha thiết cầu nguyện như một người bạn tri kỷ; và sau khi thường xuyên được ướp bằng hương thơm thánh thiện của lời cầu nguyện, ngài dần bước vào đời sống trinh khiết. Khi không có tràng hạt để lần kinh Lạy Cha, ngài dùng một đống sỏi nhỏ để đếm những lời nguyện tắt dâng lên Chúa” (Hạnh Thánh Clara - LCl 3-4). “Bất cứ ai biết ngài cũng đều coi ngài là người sống rất chân thành, nhân đức, và luôn hết lòng chu toàn các việc đạo đức.” (Hồ sơ Phong thánh - PC I, 1).

Sự qua đời sớm của thân phụ, cuộc lưu vong tại Perugia do những xung đột giữa phe maiores (quý tộc) và minores (bình dân) tại Assisi, cùng với những khó khăn về khả năng tài chính, là những yếu tố đã góp phần hun đúc nên nơi Clara một tính cách kiên cường và quả cảm. Biểu hiện đầu tiên của tính cách ấy chính là việc ngài nhất quyết từ khước kết hôn, đi ngược lại nguyện vọng của gia đình.

Nghe biết về Phanxicô - người vốn đã bước theo Đức Giêsu Kitô nghèo khó - Clara ao ước được gặp ngài, vì bị cuốn hút bởi lối sống Tin Mừng của Phanxicô cũng như của nhóm thanh niên đã quy tụ quanh ngài. Những cuộc trò chuyện nhiều lần với Phanxicô đã củng cố cảm nhận nội tâm của ngài: đó chính là lối sống ngài muốn chọn lựa cho mối tương quan đức tin giữa mình với Chúa. “Từ đó, ngài hoàn toàn phó thác bản thân cho sự hướng dẫn của Phanxicô, coi ngài - sau Thiên Chúa - là người dẫn đường trên hành trình của mình” (Hạnh Thánh Clara - LCl 6).

Trốn khỏi nhà cha vào đêm sau Chúa Nhật Lễ Lá năm 1211 hoặc 1212, ngài được Phanxicô cùng các anh em đón nhận tại nhà nguyện nhỏ Đức Mẹ Các Thiên Thần. Tại đó, qua tay Phanxicô, Clara đã dâng trọn cho Chúa ước nguyện sống đời hoán cải. Trong Di chúc, Clara thuật lại mốc thời gian quyết định ấy như sau: “Sau khi Cha Trên Trời Rất Thánh và Tối Cao rủ lòng thương xót và ban ơn soi sáng tâm hồn tôi, để tôi ăn ăn sám hối theo gương sáng và giáo huấn của cha chí thánh Phanxicô chúng ta” (Di chúc Thánh Clara - TestCl 24).

Được đưa đến đan viện nữ Biển Đức San Paolo ở Bastia ngay sau đó, ngài đã bị thân quyến tìm đến đưa về nhà; thế nhưng, mái tóc đã cắt (nghi thức xén tóc) mà Clara trưng ra cùng với đặc quyền miễn trừ giáo luật của đan viện đã khiến họ phải từ bỏ ý định. Dù vậy, chẳng bao lâu sau, ngài chuyển đến một nơi khác: nhà thờ Sant’Angelo di Panzo trên sườn núi Subasio. Nơi đây có một nhóm phụ nữ đang sống chuyên chăm cầu nguyện và làm việc bác ái, theo các hình thức tu trì mới nổi gắn liền với các phong trào sống nghèo khó hay tương tự như nhóm Beguine ở xứ Flanders. Khi cô em gái Katarina đến ở cùng, Clara đã cùng em chịu đựng những sự chống đối lặp đi lặp lại - mà lần này lại vô cùng bạo lực - từ phía gia tộc. Sự kiên cường của thiếu nữ Katarina lớn đến mức Phanxicô đã đổi tên cô thành Anê, để tưởng nhớ vị thánh tử đạo trẻ tuổi có cuộc Khổ nạn (Passio) vốn rất nổi tiếng; Giờ Kinh Phụng Vụ của thánh nữ Anê sau này cũng để lại dấu ấn đậm nét trong các Bút tích của Clara, đặc biệt là trong các Bức thư.

Chúng ta hãy cùng nghe lại lời kể của Clara trong Di chúc: “Thấy rằng tuy chúng tôi yếu đuối và mỏng giòn về thân xác, nhưng chúng tôi không từ khước sự thiếu tốn, nghèo khó, lao đao, thử thách, hay sự hổ e và khinh chê của thế gian—trái lại, chúng tôi coi đó là niềm an vui lớn lao; sau khi ngài đã nhiều lần thử thách chúng tôi theo gương các thánh và các anh em của ngài, Cha Phanxicô hiển vinh đã hết sức mừng rỡ trong Chúa. Đồng thời, vì động lòng trắc ẩn đối với chúng tôi, ngài đã tự ràng buộc mình—bằng chính cá nhân ngài và qua Dòng của ngài—là sẽ luôn luôn dành sự chăm sóc yêu thương và lo lắng đặc biệt cho chúng tôi như đối với chính các anh em của ngài. (…) Và như thế, theo ý Chúa và của cha chí thánh Phanxicô chúng ta, chúng tôi đã đến ở tại Nhà thờ San Damiano.” (Di chúc Thánh Clara - TestCl 27-32)

San Damiano là một nhà thờ nhỏ - ngôi nhà thờ đầu tiên trong ba ngôi nhà thờ được Phanxicô trùng tu trước đó. Chính tại nơi đây, ngài đã trải qua cuộc “gặp gỡ” quyết định với Đấng Chịu Đóng Đinh - Đấng đã sai ngài đi sửa lại Hội Thánh—cũng như một trải nghiệm mang tính tiên báo mà Clara đã thuật lại trong Di chúc: “Hãy đến giúp tôi một tay trong việc xây dựng Đan viện San Damiano, vì rồi đây sẽ có các bà đến ở tại đây, những người sẽ tôn vinh Cha Chúng Ta Trên Trời trong toàn thể Hội Thánh thánh thiện và phổ quát của Ngài nhờ đời sống thánh thiện và lừng danh của họ.” (Di chúc Thánh Clara - TestCl 14)

Trong ngôi nhà nhỏ kế bên nhà thờ San Damiano, suốt hơn bốn mươi năm, Clara đã sống Tin Mừng cùng với các chị em mà ngài đón nhận như quà tặng của Thiên Chúa, theo lối sống mà Phanxicô đã trao truyền. Dù nằm trong dòng chảy đan tu truyền thống, họ vẫn tạo nên một nét đứt gãy khác biệt. Thật không dễ dàng chút nào để họ đạt được sự công nhận về mặt pháp lý cho một lối sống mà trong đó, họ xin phép—và thực sự coi đó là một Đặc ân—không sở hữu bất kỳ tài sản sinh lợi tức nào, vốn là phương thế thường tình để các đan viện tự nuôi sống mình. Trong một thời đại có những biến chuyển sâu sắc và trên một vài phương diện là tận gốc rễ—thời đại mà Clara cùng các chị em trải qua—lịch sử ghi nhận cuộc chiến dài đầy gian truân mà ngài đã kiên trì theo đuổi bằng đức tin và quyết tâm. Ngài liên tục đối thoại với các vị Giáo hoàng nối tiếp nhau, và các ngài cũng dành cho Clara sự kính trọng lớn lao, đặc biệt là Đức Giáo hoàng Grêgôriô IX. “Đặc ân Nghèo Khó” do ngài ban hành năm 1228 đã phê chuẩn cho các Bà Thanh Bần (Dominæ Pauperes) ở San Damiano quyền không có và không nhận bất kỳ tài sản nào, sống hoàn toàn phó thác cho tình yêu quan phòng của Thiên Chúa là Cha đầy lòng thương xót.

Đời sống hằng ngày của Clara rất khiêm tốn và nghèo khó. Đời sống ấy được dệt nên từ những cử chỉ yêu thương mà ngài học được khi chiêm ngắm Đức Giêsu Kitô—Đấng đã nhập thể, sống trọn kiếp phàm nhân và tự hiến chính mình trên thánh giá. Lời kể của các chị em cho thấy những hình ảnh rất đời thường mà cảm động về ngài: “Chị chứng nhân khai rằng, từ khi Mẹ Thánh Clara đi tu, Mẹ khiêm nhường đến mức tự tay rửa chân cho các chị em. Có lần, khi đang rửa chân cho một chị em phục vụ, Mẹ đã cúi xuống định hôn chân chị ấy. (…) Không chỉ có vậy, Mẹ Clara còn bưng nước rửa tay cho các chị em, và đêm đến thì đi đắp chăn giữ ấm cho từng người.” (Hồ sơ Phong thánh - PC II, 3)

Lòng trắc ẩn của Clara là vô bờ bến. Ngài luôn chủ động đến bên những chị em đau yếu hay gặp thử thách để hết lòng nâng đỡ họ. Ngài cũng đặc biệt dặn dò người sau này nối nghiệp mình trong sứ vụ làm Mẹ: “Xin Mẹ hãy an ủi những ai đang buồn phiền, và hãy là nơi nương tựa cuối cùng cho những ai gặp gian truân. Đừng để họ không tìm thấy nơi Mẹ phương thuốc chữa lành, rồi bị căn bệnh thất vọng đánh gục.” (Luật Dòng Thánh Clara - FLCl IV, 12). Ngài cũng luôn bận lòng đến vận mệnh của người dân quê hương. Trong một thời khắc nguy biến khi sự tự do của thành Assisi bị đe dọa, ngài đã kêu gọi toàn thể chị em cầu nguyện cho hòa bình: “Các con yêu quý, mỗi ngày chúng ta đều nhận được biết bao ơn lành từ thành phố này. Thật là bất đạo nếu vào lúc này, chúng ta lại không giúp đỡ thành phố trong khả năng của mình. (…) Hãy đến cùng Chúa chúng ta và hết lòng nài xin Ngài giải thoát cho thành phố!” (Hạnh Thánh Clara - LCl 23)

“Linh hứng từ Thiên Chúa”—động lực từng thúc đẩy Clara—cũng đã soi sáng tâm hồn nhiều phụ nữ khác, ngay cả ở những nơi xa xôi ngoài Assisi, điển hình như Công nữ Anê xứ Bohemia, con gái vua Bohemia. Giữa hai người đã dệt nên một tình bạn sâu sắc nhờ sự đồng điệu trong Chúa Thánh Thần. Bốn bức thư Clara gửi cho Anê còn lưu giữ đến nay là minh chứng cho mối tương quan sâu sắc của ngài với Chúa, cũng như tình yêu tha thiết ngài dành cho Anê trong vai trò người mẹ và người chị.

Trên hành trình dài đầy gian nan để Hội Thánh công nhận nét chân thật trong lối sống của các Chị Em Thanh Bần - tên gọi do chính Clara đặt trong Luật Dòng—câu chuyện của cộng đoàn San Damiano luôn gắn liền với lịch sử Dòng Anh Em Mọn và chịu ảnh hưởng trực tiếp từ những thử thách mà Dòng phải trải qua ngay sau khi Phanxicô qua đời. Tự nhận mình là “cây mầm nhỏ” của Cha Phanxicô hiển vinh, Clara đã gìn giữ di sản linh đạo nhận từ ngài bằng chính đời sống thực tế của mình. Những năm tháng sau khi Phanxicô qua đời, ngài trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc cho nhiều Anh Em Mọn, đặc biệt là các anh em thuộc thế hệ đầu tiên. Các anh Giunipêrô, Angiêlô, Rúphinô và Lêô đã túc trực bên Clara trong những ngày cuối đời—chặng cuối của một hành trình mà phần lớn thời gian ngài phải chịu nhiều bệnh tật. Chỉ hai ngày trước khi qua đời, Clara mới nhận được Tông sắc của Đức Giáo hoàng phê chuẩn Luật Dòng (vốn đã được Đức Hồng y Bảo hộ Rainaldo di Jenne chấp thuận từ năm trước). Đây là hoa trái chín muồi từ kinh nghiệm sống Tin Mừng của ngài cùng các chị em, và cũng là Luật Dòng đầu tiên trong lịch sử Hội Thánh do một người phụ nữ biên soạn cho một cộng đoàn nữ giới. Hạt nhân cốt lõi của Luật Dòng là sống Tin Mừng trong sự hợp nhất thánh thiện và tinh thần cực nghèo, biết lắng nghe và vâng theo Chúa Thánh Thần, đồng thời luôn giữ thái độ hoán cải liên lủi giữa những hoàn cảnh bình thường của cuộc sống. Sự đón nhận tha nhân với tình huynh đệ và mẫu tử chính là môi trường cho các mối tương quan triển nở, được thể hiện đặc biệt sâu sắc qua việc tha thứ cho nhau và tận tụy chăm sóc các chị em đau yếu.

Clara qua đời ngày 11 tháng 8 năm 1253, trong lời ca tụng Thiên Chúa là Cha—Đấng ban mọi ơn lành: “Chúc tụng Chúa, vì Ngài đã dựng nên con!”

Hai năm sau, vào năm 1255, Đức Giáo hoàng Alêxandrô IV đã long trọng tuyên phong ngài lên hàng hiển thánh.

Một số Bút tích của Clara vẫn còn được lưu giữ cho đến nay, gồm có: bốn Bức thư gửi Thánh Anê xứ Bohemia, một Bức thư gửi Mẹ Ermentrude xứ Bruges (chưa chắc chắn về tác quyền), Luật Dòng, Di chúc và Lời Chúc lành.

Nguồn: https://ofm.org/en/saint-clare-of-assisi.html