THIÊN CHÚA LÀ CÙNG ĐÍCH:
TỪ ĐÔI CHÂN PHỤC VỤ ĐẾN TRÁI TIM THỜ PHƯỢNG

Dẫn nhập: Tiếng trách nhẹ bên bàn tiệc Bêtania

Trong khung cảnh ấm cúng của một bữa tiệc tại Bêtania, Maria đã lấy một bình dầu cam tùng nguyên chất quý giá để xức chân Chúa Giêsu và lấy tóc mình mà lau. Giuđa Iscariốt, với cái nhìn của một kẻ thực dụng nhân danh người nghèo, đã phản đối: “Tại sao không bán dầu đó lấy ba trăm đồng bạc mà cho người nghèo?” Câu trả lời của Chúa Giêsu: “Hãy để mặc cô ấy làm công việc chỉ về ngày táng xác Ta. Vì các ngươi sẽ có người nghèo luôn bên cạnh các ngươi, còn Ta, các ngươi sẽ không gặp Ta mãi đâu” (Ga 12,7-8) không phải là một lời từ chối người nghèo, nhưng là một lời khẳng định về thứ tự ưu tiên mang tính cứu độ. Chúa Giêsu đang thiết lập lại một trật tự nền tảng: Thiên Chúa phải là trung tâm, là cùng đích tuyệt đối, và mọi nghĩa cử yêu thương – dù là xức dầu cho Chúa hay phục vụ người nghèo – đều phải khởi nguồn và quy hướng về Ngài.

1. Sự "lẫn lộn" thánh thiện và thử thách của người truyền giáo

Đối với những người truyền giáo đang dấn thân trên mảnh đất Tây Nguyên đại ngàn, hay bất cứ nơi đâu có những thân phận khốn cùng, việc phục vụ người nghèo không chỉ là một nhiệm vụ mà còn là một bản năng của tình yêu Tin Mừng. Hình ảnh những người anh em dân tộc thiếu thốn cái chữ, cái ăn, những đứa trẻ phong trần trong sương giá đã chiếm trọn tâm trí người mục tử.

Tuy nhiên, chính trong sự dấn thân nồng nhiệt ấy, một cơn cám dỗ âm thầm nảy sinh: sự “lẫn lộn” giữa phương tiện và mục đích. Có những lúc, người truyền giáo quá bận lòng với những dự án an sinh, quá cuốn mình vào những nhu cầu vật chất trước mắt của dân, đến nỗi sự mỏi mệt thể xác kéo theo sự khô héo tâm linh. Khi đôi bàn tay quá bận rộn mà đôi đầu gối lại quên quỳ chầu, người ta dễ lạc hướng. Chúng ta phục vụ người nghèo, nhưng đôi khi chúng ta biến người nghèo thành một "thần tượng" mới, hoặc biến công việc bác ái thành một hình thức nhân đạo thuần túy, mà quên mất rằng Đấng mình phải hướng về trước hết và trên hết vẫn là Thiên Chúa. Nếu cắt đứt nguồn mạch là Thiên Chúa, việc phục vụ người nghèo sớm muộn sẽ trở thành gánh nặng nghiệt ngã thay vì là niềm vui cứu độ.

2. Bài học từ Thánh Phanxicô Assisi: Thiên Chúa là Đấng Tuyệt Đối

Nhìn vào linh đạo của Thánh Phanxicô Assisi – vị thánh được mệnh danh là “anh nghèo” – ta thấy một sự minh triết lạ lùng. Người ta thường ca ngợi ngài là bạn của người nghèo, nhưng ít ai nhận ra rằng: Trung tâm đời sống của Phanxicô không phải là "người nghèo" theo nghĩa xã hội học, mà là chính THIÊN CHÚA.

Đối với Phanxicô, Thiên Chúa là Đấng duy nhất Tối Cao, là sự thiện viên mãn. Ngài không bao giờ mệt mỏi khi nhắc nhở anh em: “Vậy chúng ta đừng ước ao, đừng ham muốn, cũng đừng vui thích hay tha thiết điều gì ngoài Đấng Tạo hóa, Cứu chuộc và Cứu độ chúng ta”. Trong Luật không sắc chỉ, ngài khẳng định mạnh mẽ rằng mọi sự tốt lành đều thuộc về Thiên Chúa. Khám phá lớn nhất của Phanxicô không phải là người nghèo có giá trị, mà là Thiên Chúa là tất cả.

Khi Phanxicô đứng trước mặt Thiên Chúa, ngài thốt lên: “Ngài là sự thiện, tất cả sự thiện, sự thiện cao cả... Ngài là tất cả sự dịu ngọt của chúng con”. Chính cái nhìn chiêm niệm này giúp ngài không bị "lạc" trong những công việc bên ngoài. Ngài yêu người nghèo vì ngài đã say mê Thiên Chúa trước. Nếu không có Thiên Chúa là cùng đích, Phanxicô sẽ chỉ là một nhà hoạt động từ thiện hào phóng; nhưng vì có Thiên Chúa là tất cả, ngài trở thành một vị thánh.

3. Đức Kitô Nghèo: Chiếc cầu nối giữa Thiên Chúa và con người

Linh đạo Phan Sinh không tách rời việc thờ phượng Thiên Chúa khỏi việc yêu mến con người, bởi Thiên Chúa mà Phanxicô thờ phượng đã tự hạ mình trong Đức Giêsu Kitô nghèo khó và khiêm hạ. Đây chính là điểm cốt lõi: Thiên Chúa tối cao đã chọn con đường nghèo khó để đến với con người. Vì thế, người nghèo trở thành "bí tích" sống động của Đức Kitô.

Phanxicô viết: “Tất cả anh em hãy cố gắng đi theo Chúa Giêsu Kitô khiêm nhường và nghèo khó”. Đối với ngài, việc sống với người hèn hạ, bị khinh dể, người phong cùi không phải là một sự "ban ơn" từ trên xuống, mà là một sự kết hiệp với Đức Kitô. Ngài nhận ra rằng: ai muốn chạm đến Thiên Chúa là cùng đích, người đó phải đi qua con đường mà Thiên Chúa đã đi, đó là con đường tự hủy (kenosis).

Kinh nghiệm hoán cải của Phanxicô với người phong cùi trong Di chúc là một minh chứng. Khi còn ở trong tội lỗi, ngài ghê sợ người phong; nhưng khi Chúa dẫn ngài đến với họ, điều cay đắng đã trở thành sự ngọt ngào của tâm hồn và thể xác. Tại sao vậy? Vì ở nơi những thân phận đáng sợ ấy, Phanxicô không thấy một "đối tượng từ thiện", mà ngài gặp được chính diện mạo Đức Kitô đang chịu khổ nạn. Người nghèo không thay thế Thiên Chúa, nhưng người nghèo là "địa chỉ" mà Thiên Chúa hẹn gặp con người.

4. Người nghèo là con đường – Thiên Chúa là cùng đích

Chúng ta cần phân định rõ ràng như Phanxicô: Thiên Chúa là Cùng Đích, còn người nghèo là Con Đường cụ thể dẫn ta tới cùng đích ấy. Một con đường mà không có đích đến sẽ dẫn tới sự vô định, mệt mỏi. Một mục đích mà không có con đường sẽ chỉ là lý thuyết suông, trừu tượng.

Trong bối cảnh truyền giáo hiện đại, nhất là tại những vùng đất nghèo khó như Tây Nguyên, bài học này vô cùng quý giá. Người truyền giáo cần phải thờ phượng một mình Thiên Chúa để có đủ sức mạnh mà yêu thương con người. Chúng ta không thể yêu người nghèo một cách bền vững nếu không có tình yêu của Thiên Chúa làm nguồn mạch. Và ngược lại, chúng ta không thể nói mình yêu Thiên Chúa mà lại quay lưng với những người anh em nghèo khó đang hiện diện bên cạnh.

Việc phục vụ người nghèo phải là một hành vi thờ phượng. Khi chúng ta trao bát cơm cho người đói, khi chúng ta băng bó vết thương cho người đau yếu, đó không chỉ là công việc xã hội, mà là một cử chỉ "xức dầu" cho thân thể huyền nhiệm của Chúa Kitô, giống như Maria xưa kia đã xức dầu cho Chúa tại Bêtania.

5. Lời mời gọi tái lập trật tự ưu tiên

"Ta, các ngươi sẽ không gặp Ta mãi đâu". Lời Chúa Giêsu nhắc nhở chúng ta về tính cấp thiết của việc ưu tiên cho Ngài. Có những giây phút trong đời, chúng ta cần gác lại mọi bận tâm để chỉ ở bên Chúa, để thờ phượng, để nhận ra Ngài là tất cả. Chính những giây phút "lãng phí" bên chân Chúa như Maria sẽ ban cho chúng ta sự nhạy bén của con tim để nhận ra Chúa nơi người nghèo như Phanxicô.

Khi Thiên Chúa được đặt đúng vị trí là Cùng Đích, mọi sự khác sẽ đi vào trật tự. Việc phục vụ người nghèo khi đó sẽ không còn là một gánh nặng khiến ta mỏi mệt hay một thử thách khiến ta lạc hướng, nhưng trở thành một bài ca ngợi khen Thiên Chúa. Chúng ta phục vụ họ không phải để tìm kiếm sự thành công của một dự án, mà để làm sáng danh Đấng là nguồn mọi sự tốt lành.

Kết luận: Một tình yêu trọn vẹn

Tóm lại, với linh đạo Phan Sinh, Thiên Chúa là Đấng duy nhất được tôn thờ, và người nghèo là nơi ta gặp được chính Đức Kitô – Đấng ta tôn thờ. Ai thật sự yêu mến Thiên Chúa sẽ bị lôi cuốn đến với người nghèo một cách tự nhiên như một sức hút của trái tim. Và ai thật sự cúi xuống với người nghèo trong đức tin, sẽ thấy mình đang chạm vào vạt áo của Thiên Chúa.

Lạy Thánh Phanxicô, xin dạy chúng con biết yêu mến Thiên Chúa trên hết mọi sự, để trong mỗi bước chân chúng con đi đến với người nghèo, chúng con không tìm thấy chính mình, nhưng tìm thấy Thiên Chúa là Cùng Đích và là Niềm Vui vĩnh cửu của chúng con. Amen.

Phêrô Nguyễn Trung Phát, OFM.