Bé mọn để thuộc trọn về Thiên Chúa

BÀI SUY NIỆM LỄ THÁNH PHANXICÔ ASSISI

04.10.2026 – Kỷ niệm 800 năm cuộc Vượt Qua của Cha Thánh Phanxicô, 1226–2026

Các bài đọc: Hc 50,1.3-4.6-7; Gl 6,14-18; Mt 11,25-30

Chủ đề: Bé mọn để thuộc trọn về Thiên Chúa

Tu sĩ linh mục Phêrô Nguyễn Văn Dũng, OFM

Anh chị em thân mến,

Lễ kính Thánh Phanxicô năm nay mang một ý nghĩa đặc biệt, vì chúng ta tưởng niệm 800 năm cuộc Vượt Qua của ngài. Tám thế kỷ đã trôi qua, nhưng Phanxicô vẫn không xa lạ. Ngài vẫn nói với con người hôm nay bằng một đời sống đơn sơ, nghèo khó và chan chứa niềm vui Tin Mừng.

Phanxicô không để lại những công trình đồ sộ hay danh tiếng theo cách người đời mong đợi. Ngài không có tài sản để truyền lại, cũng không tìm cho mình địa vị hay tiếng tăm. Điều còn lại là dấu ấn của một trái tim đã để cho Tin Mừng đi vào tận đáy lòng. Từ một chàng trai Assisi thích tiệc tùng và mơ đến vinh quang hiệp sĩ, Phanxicô đã trở thành người say mê Đức Kitô nghèo khó và chịu đóng đinh.¹

Ngài tìm đến với người phong cùi, người nghèo, người đau bệnh, những ai bị bỏ quên.² Ngài gọi mặt trời là anh, mặt trăng là chị, trái đất là mẹ. Cách gọi ấy không phải là cái nhìn lãng mạn, nhưng là cái nhìn phát xuất từ đức tin. Bởi Thánh Phanxicô nhận ra rằng mọi sự đều do Thiên Chúa ban.³ Tất cả đều là quà tặng của Thiên Chúa, đều đáng được đón nhận với lòng biết ơn và gìn giữ trong tinh thần trách nhiệm.

Khi dâng trả mọi sự tốt lành về cho Chúa là Thiên Chúa tối cao và chí tôn, càng bớt giữ lại cho mình, Phanxicô càng cảm thấy cuộc đời đáng để tạ ơn. Việc thực hành sống nghèo giúp Ngài nhận ra mình lại càng giàu có⁴: giàu vì có Chúa, giàu vì có anh chị em, và giàu vì được sống trong một thế giới vẫn không ngừng phản chiếu vẻ đẹp và sự thiện hảo của Đấng Tạo Hóa.

Chiều ngày 3 tháng 10 năm 1226, tại nguyện đường Đức Bà Các Thiên Thần ở Portiuncula, Phanxicô biết giờ ra đi của mình đã gần. Các sử gia kể rằng ngài xin anh em cởi áo và đặt thân mình nằm trên nền đất.⁵ Ngài muốn trở về với đất trong tư thế của một người nghèo. Hình ảnh ấy nhắc chúng ta về một sự thật đơn sơ mà không dễ sống: khi sinh ra, ta đến với đời bằng đôi tay trắng; khi nhắm mắt xuôi tay, ta cũng chẳng đem theo được gì. Những điều từng khiến ta lo toan, tự hào, tranh giành hay bám víu, rồi cũng ở lại phía sau.

Phanxicô muốn sống sự thật ấy đến phút cuối. Ngài không cậy dựa vào của cải, danh giá hay sức riêng, nhưng phó thác hoàn toàn trong tay Thiên Chúa. Chỉ người nào đã tập buông bỏ mỗi ngày mới có thể bình an buông bỏ vào giờ sau hết. Noi gương thánh Phanxicô, những ai đã sống nghèo trong lòng mới nhận ra rằng cái chết không chỉ là mất mát, nhưng còn là cuộc trở về.

Trong giờ phút cuối đời, ngài xin anh em đọc trình thuật Bữa Tiệc Ly, đặc biệt là lời mở đầu: “Đức Giêsu đã yêu thương những kẻ thuộc về mình còn ở thế gian, thì Người yêu thương họ đến cùng” (Ga 13,1).⁶ Lời ấy như tóm gọn cả hành trình thiêng liêng của Phanxicô. Ngài đã gặp tình yêu đi đến cùng ấy nơi máng cỏ Bêlem, nơi thập giá và nơi bí tích Thánh Thể. Một khi đã cảm nếm mình được yêu như thế, ngài không thể sống hời hợt. Cả cuộc đời ngài trở thành một lời đáp trả liên lỉ. Chúa đã trao ban chính mình, Phanxicô cũng muốn trao lại trọn vẹn đời mình. Chúa không giữ lại gì cho riêng mình, Phanxicô cũng không muốn nắm giữ điều gì như của riêng.

Vì thế, sự nghèo khó của Phanxicô không phải là thứ thiếu thốn khô khan, nhưng đó là cách ngài yêu.⁷ Phanxicô yêu đến độ không đặt điều gì cao hơn Đức Kitô. Ngài đón nhận mọi sự như hồng ân, chứ không như tài sản để chiếm hữu. Ngài không xem người khác là đối thủ hay phương tiện, nhưng là anh chị em Chúa trao ban cho mình.

Cả cuộc đời thánh Phanxicô là một bài ca ngợi khen. Bài ca Các Thụ Tạo không chỉ là áng thơ đẹp về thiên nhiên, nhưng là lời nguyện của một tâm hồn nhìn thấy bóng dáng Thiên Chúa trong nắng, gió, nước, lửa, đất đai và muôn loài. Vì thế, ngay cả cái chết cũng không còn là bóng tối tuyệt đối. Ngài gọi cái chết là “chị Cái Chết thể xác”.⁸ Cách gọi ấy không phủ nhận nỗi đau của bệnh tật hay chia lìa, nhưng trong ánh sáng Đức Kitô phục sinh, Phanxicô hiểu rằng cái chết không có tiếng nói sau cùng. Đối với người tin, cái chết là cuộc gặp gỡ với Đấng đã yêu ta trước từ muôn thuở và yêu ta đến cùng.

Bài Tin Mừng hôm nay đưa chúng ta đến với nguồn mạch đời sống thiêng liêng của Phanxicô. Đức Giêsu thưa cùng Chúa Cha: “Cha đã giấu không cho bậc khôn ngoan thông thái biết những điều này, nhưng lại mạc khải cho những người bé mọn” (Mt 11,25).⁹

Chúa Giêsu không chống lại sự hiểu biết, và Tin Mừng cũng không dạy chúng ta coi thường học vấn hay lý trí. Điều Chúa cảnh báo là sự thông thái tự mãn: khi con người tưởng mình biết đủ, làm chủ được mọi sự và không còn cần lắng nghe ai. Một tâm hồn đầy ắp chính mình thì khó còn chỗ cho ân sủng. Người luôn cho mình là đúng sẽ khó nhận ra lỗi lầm. Người tưởng mình không cần ai cũng khó mở lòng đón nhận tình thương.

Người bé mọn là người biết mình đang đứng trước một mầu nhiệm lớn hơn chính mình. Họ biết mình là thụ tạo, biết đời mình có giới hạn. Họ nhận ra tài năng, sức khỏe, thành công, công việc và những người thân yêu đều là quà tặng. Nhận ra như thế không làm họ yếu đuối; trái lại, họ sống khiêm tốn hơn, thực tế hơn và tự do hơn. Họ biết cảm ơn, biết học nơi người khác, biết xin lỗi khi lỡ làm tổn thương một ai đó.

Phanxicô chọn sống tinh thần ấy. Ngài gọi anh em mình là Anh Em Hèn Mọn, không chỉ để có một danh xưng khiêm nhường, nhưng để xác định một lối sống.¹⁰ Đó là chọn đứng gần người nghèo, người bé nhỏ, người không có tiếng nói. Đó là chọn phục vụ thay vì thống trị, chọn cúi xuống thay vì tìm cách đứng trên người khác.

Trong Huấn ngôn số XIX, Phanxicô nói: “Con người trước mặt Thiên Chúa thế nào, thì thực sự là thế ấy, chứ không hơn.”¹¹ Lời ấy thật cần cho chúng ta hôm nay. Có khi ta quá bận tâm về cách người khác nhìn mình. Ta buồn vì không được nhắc đến, khó chịu vì không được ghi nhận. Ta dễ đo giá trị của mình bằng lời khen, danh hiệu hay tiếng vỗ tay. Nhưng trước mặt Thiên Chúa, điều đáng kể không phải là ta được bao nhiêu người biết đến, mà là ta đã sống thật thế nào, đã yêu thương ra sao.

Sự bé mọn của Phanxicô bắt nguồn từ việc ngài chiêm ngắm Đức Giêsu. Con Thiên Chúa không đến với quyền lực khiến người ta khiếp sợ. Người đến như một trẻ thơ trong máng cỏ. Người không chọn cung điện, nhưng đi trên những con đường bụi bặm Galilê. Người đến gần người phong cùi, người tội lỗi và người nghèo khổ. Người cúi xuống rửa chân cho các môn đệ. Cuối cùng, Người hiến mình trên thập giá.

Khi chiêm ngắm Đức Kitô trong Thánh Thể, Phanxicô đã thốt lên: “Ôi điều cao cả kỳ diệu và sự hạ cố lạ lùng! Ôi lòng khiêm hạ thẳm sâu!” Thiên Chúa cao cả không đẩy con người ra xa. Chính vì yêu vô cùng, Người hạ mình xuống đến ẩn náu dưới hình bánh nhỏ mọn để cứu độ chúng ta.¹² Muốn hiểu Thiên Chúa, ta không thể chỉ nhìn lên bầu trời cao thẳm; ta còn phải nhìn vào máng cỏ, nhìn lên thập giá và chiêm ngắm tấm bánh Thánh Thể đơn sơ.

Thánh Phaolô cũng đã viết: “Ước gì tôi chẳng hãnh diện về điều gì, ngoài thập giá Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng ta” (Gl 6,14). Phanxicô đã sống lời ấy bằng cả cuộc đời. Ngài không yêu mến thập giá vì thích đau khổ, nhưng vì nơi đó ngài nhận ra tình yêu của Đức Kitô. Thập giá cho ngài biết Thiên Chúa yêu con người đến mức nào, và cũng dạy ngài phải yêu anh chị em mình ra sao.¹³

Trong thời đại hôm nay, bài học bé mọn ấy càng cần thiết. Chúng ta sống trong một thế giới kết nối rất nhanh, nhưng lòng người vẫn có thể cô đơn. Ta biết nhiều chuyện xảy ra ở nơi xa, nhưng đôi khi không biết người bên cạnh mình đang vui hay buồn. Không gian mạng đem lại nhiều ích lợi, nhưng cũng dễ nuôi lớn cái tôi. Ta muốn xuất hiện, muốn được chú ý, muốn được công nhận. Một lời khen làm ta vui quá mức; một lời chê khiến ta mất bình an. Rồi ta nhìn giá trị của mình qua phản ứng của người khác và quên mất điều quan trọng hơn cả: ta đang sống thế nào trước mặt Chúa.

Tinh thần Phanxicô mời gọi chúng ta trở về với sự thật. Người bé mọn không cần mang mặt nạ, không phải gồng mình để hơn người khác. Khi không còn quá bận tâm về mình, ta mới có thể thật sự thấy người khác: thấy nỗi mệt mỏi sau một nụ cười, sự cô đơn phía sau một thái độ lạnh lùng; thấy điều tốt nơi một người mà lâu nay ta chỉ nhìn bằng thành kiến. Từ chỗ biết thấy, tình thương mới có thể bắt đầu.

Chúa Giêsu nói: “Hãy mang lấy ách của tôi và học với tôi, vì tôi có lòng hiền hậu và khiêm nhường” (Mt 11,29).¹⁴ Ách của Chúa là ách của tình yêu. Yêu thì vẫn có hy sinh, có thiệt thòi, có nước mắt; nhưng tình yêu làm cho hy sinh có ý nghĩa. Nó không xóa hết khó khăn, nhưng không để ta vác gánh nặng một mình.

Chung quanh chúng ta có biết bao người đang mỏi mệt: người lo cơm áo, người mang bệnh tật, người chịu rạn nứt gia đình, người trẻ hoang mang trước tương lai, người lớn tuổi cảm thấy mình là gánh nặng. Chúa không đứng ngoài những nỗi đau ấy. Người nói: “Tất cả những ai đang vất vả mang gánh nặng nề, hãy đến cùng tôi” (Mt 11,28).

Khi được Chúa nâng đỡ, chúng ta cũng được mời gọi trở thành chỗ nghỉ ngơi cho nhau. Một lời nói bớt gay gắt, một sự lắng nghe kiên nhẫn, một cuộc thăm hỏi người đau yếu, một sự giúp đỡ kín đáo, một thái độ tôn trọng với người khác quan điểm, những điều ấy tuy nhỏ nhưng có thể nâng đỡ một tâm hồn đang mỏi mệt.

Trong môi trường kỹ thuật số, đừng để ngón tay đi nhanh hơn trái tim. Đừng vội chia sẻ điều chưa rõ thật giả. Lời nói như lưỡi dao sắc bén, vì thế xin đừng dùng lời nói để hạ thấp ai. Phía bên kia màn hình cũng là một con người, có phẩm giá và có những vết thương ta không biết. Có khi điều cần nhất không phải là thắng một cuộc tranh luận, mà là nói một lời ôn hòa, biết thinh lặng hay lùi lại để giữ bình an.

Tám trăm năm sau cuộc Vượt Qua, Cha Thánh Phanxicô vẫn mời gọi chúng ta trở về với Tin Mừng. Ngài không thuộc riêng về Assisi hay gia đình Phan Sinh. Ngài gần gũi với hết thảy mọi người đang cố gắng sống tử tế giữa một thế giới nhiều bon chen. Hòa bình bắt đầu từ một trái tim biết để Chúa làm cho hiền hòa. Bình an bắt đầu từ lời nói tôn trọng, từ bàn tay sẻ chia, từ lòng dạ biết cảm thông.

Xin Cha Thánh Phanxicô, Thánh nữ Clara và Đức Trinh Nữ Maria chuyển cầu cho chúng ta. Xin cho mỗi người biết sống bé mọn trước mặt Chúa, chân thành với anh chị em và có trách nhiệm với ngôi nhà chung. Xin cho chúng ta biết gieo bình an, tình thương và hy vọng qua những việc bình dị mỗi ngày.

Bình an và thiện hảo.

Amen.

1. ↩ Xem: 1 Tôma Cêlanô, Truyện Ký Thánh Phanxicô, Quyển 1, (Văn Phòng Tỉnh Dòng, 2019), Chương 1 – Chương 3; Thánh Bônaventura Bagnoregio, Các Truyện Ký – Các Bài giảng về Thánh Phanxicô, (Văn Phòng Tỉnh Dòng, 2019), Đại Truyện, Chương 1, đoạn 1-3.

2. ↩ Xem: Thánh Phanxicô Assisi, Di Chúc, đoạn 1-3, trong Tác phẩm của Thánh Phanxicô Assisi – Bản dịch mới dựa theo ấn bản truy nguyên của Carlo Paolazzi, OFM, (Văn Phòng Tỉnh Dòng, 2015), 292-293; 1 Cêlanô, Quyển 1, Chương 7, đoạn 17; Bônaventura, Đại Truyện, Chương 2, đoạn 6.

3. ↩ Xem: Thánh Phanxicô Assisi, Bài Ca Anh Mặt Trời, trong Tác phẩm của Thánh Phanxicô Assisi, 96-101; 1 Cêlanô, Quyển 1, Chương 29, đoạn 80-81; Bônaventura, Đại Truyện, Chương 8, đoạn 1.

4. ↩ Thánh Phanxicô Assisi, Bản Luật không sắc chỉ, chương XVII, đoạn 17-18; trong Tác phẩm của Thánh Phanxicô Assisi, 197; xem thêm Huấn Ngôn, các số 11 và 19.

5. ↩ 1 Cêlanô, Quyển 1, Chương 7, đoạn 88; 2 Cêlanô, Quyển 2, Chương 162, đoạn 214-217; Bônaventura, Đại Truyện, Chương 14, đoạn 3-4.

6. ↩ 1 Cêlanô, Quyển 2, Chương 8, đoạn 110; Bônaventura, Đại Truyện, Chương 14, đoạn 5.

7. ↩ Xem Thánh Phanxicô Assisi, Di chúc tại Xiêna, đoạn 4; 2 Cêlanô, Quyển 1, Chương 25, đoạn 55.

8. ↩ Xem Thánh Phanxicô Assisi, Bài Ca Anh Mặt Trời, đoạn 23-25

9. ↩ Xem Thánh Bônaventura, Bài Giảng Lễ Thánh Phanxicô tại Paris (04/10/1255), Bài giảng buổi sáng, đoạn 10-11; Thánh Phanxicô Assisi, Bản Luật không sắc chỉ, Chương XXII, đoạn 25-28.

10. ↩ Xem 1 Cêlanô, Quyển 1, chương 15, đoạn 38; Bônaventura, Đại Truyện, chương 6, đoạn 7; Thánh Phanxicô Assisi, Bản Luật có sắc chỉ, chương VI, đoạn 1-6.

11. ↩ Thánh Phanxicô Assisi, Huấn Ngôn, số XIX, đoạn 1-2: (1) Phúc thay người tôi tớ khi được những người khác tán dương và đề cao mà vẫn không coi mình tốt hơn khi bị khinh chê là ti tiện, ngây ngô và đáng khinh bỉ, (2) vì trước mặt Thiên Chúa, con người đáng giá thế nào thì thực chất là thế ấy, chứ không hơn. " (Ấn bản Carlo Paolazzi, tr. 279); xem thêm Thánh Bônaventura, Bài Giảng Lễ Thánh Phanxicô tại Paris (04/10/1267), Bài giảng buổi sáng.

12. ↩ Thánh Phanxicô Assisi, Thư gửi Toàn Dòng, đoạn 27-29, trang 160.

13. ↩ Xem Thánh Bônaventura, Đại Truyện, Chương 13, đoạn 1-5: Biến cố in Năm Dấu Thánh trên núi La Verna (tháng 9/1224).

14. ↩ Xem thêm Thánh Phanxicô Assisi, Bản Luật không sắc chỉ, Chương III, đoạn 11: Cung cách anh em đi ra giữa đời hiền hòa, bình an; Bài ca gửi cho các chị em Thánh Clara, đoạn 1-5: "Hãy luôn sống trong chân lý, để chết đi trong vâng lời"