Sống Niềm Hy Vọng Trong Thời Đại Kỹ Thuật Số

Vào khoảng tháng 11 và tháng 12 vừa qua, tôi đã có dịp viếng thăm Nam Hàn. Tại Seoul, một siêu đô thị với mười triệu dân, những ngôi chùa Phật giáo cổ kính vẫn song hành cùng các tòa nhà chọc trời cực kỳ hiện đại. Những vị cao niên trong bộ Hanbok truyền thống rảo bước bên cạnh những người trẻ đang đắm mình vào chiếc điện thoại thông minh. Những không gian truyền thống như các khu chợ cũ và các ngôi nhà cổ dường như vẫn hòa hợp với kiến trúc tân thời, với những robot giao hàng và những trung tâm thương mại tối tân. Tôi đã tận mắt chứng kiến một trong những quốc gia tiên tiến nhất thế giới về công nghệ nhưng vẫn gìn giữ được nền văn hóa ngàn đời mà không hề ngăn trở sự đổi mới.

Sự giao thoa đầy kịch tính này khiến tôi phải suy nghĩ: Chúng ta đang trải nghiệm sự thay đổi công nghệ này như thế nào? Chúng ta có thực sự tỉnh thức trước điều đó không? Việc chúng ta sử dụng các công cụ kỹ thuật số là một sự chọn lọc có phê phán hay chỉ là sự tiếp nhận thụ động? Và trên hết: chúng ta có nỗ lực tìm hiểu và hiện diện trong những phương tiện đó từ chính đức tin và ơn gọi của mình, hay chúng ta chỉ sử dụng và cam chịu chúng như một điều gì đó xa lạ?

Đức Thánh Cha Lêô XIV, trong buổi tiếp kiến các Tổng Phục vụ vào tháng 11 năm ngoái, đã nhắc nhở về sự cấp thiết của việc "hòa hợp cái mới và cái cũ (nova et vetera) một cách quân bình". Công nghệ mang lại những khả năng bao la cho sự hiệp thông và sứ vụ, nhưng nó cũng tiềm ẩn nguy cơ thay thế những tương quan thực thụ bằng những kết nối ảo – nơi mà sự hiện diện hữu hình, sự lắng nghe kiên nhẫn và sự chia sẻ sâu sắc vốn là những điều thiết yếu.

Nhà tư tưởng người Tây Ban Nha, Joan Subirats, trong một bài tham luận gần đây về dân chủ trong kỷ nguyên số, đã cảnh báo rằng chúng ta đang trải qua sự xói mòn các mối tương quan do quá trình số hóa quá nhanh. Khoảng cách giữa những người có điều kiện tiếp cận, có kỹ năng với những người bị gạt ra ngoài lề ngày càng nới rộng; những quyết định quan trọng lại được phó mặc cho một vài chuyên gia hay các thuật toán, và rốt cuộc mỗi người đều bị nhốt chặt trong "bong bóng" và lợi ích riêng của mình. Nếu thiếu sự hội nhập có phê phán giữa công nghệ và sự tham gia của con người, sự phân mảnh xã hội sẽ càng thêm sâu sắc.

Điều này cũng đúng với chúng ta. Những buổi họp mặt huynh đệ thường được tổ chức trực tuyến: liệu có đôi khi chúng ta thay thế mối tương quan bằng một cuộc gọi video vội vã không? Liệu việc cầu nguyện cá nhân có đang nhường chỗ cho việc lướt màn hình một cách vô thức, ngay cả khi chúng ta dùng các ứng dụng hỗ trợ kinh nguyện? Chúng ta đã đề xuất bao nhiêu khoảnh khắc loan báo Tin Mừng và suy niệm trực tuyến nhờ vào việc tạo nội dung số cho sứ vụ? Nhưng liệu chúng ta có còn hiện diện trên những nẻo đường nơi anh chị em mình đang sống không?

Tại Hàn Quốc, tôi thấy rằng truyền thống và đổi mới có thể cùng tồn tại khi có một căn tính vững vàng và khả năng chọn lựa có ý thức. Sự hài hòa này không phải lúc nào cũng dễ dàng. Chẳng phải nhiều khi chúng ta cảm thấy mình như những người tiêu thụ thụ động trong các mối quan hệ ảo vốn chẳng thể nuôi dưỡng tâm hồn đó sao?

Thách đố ở đây không phải là khước từ thế giới kỹ thuật số, nhưng là học cách sống trong đó như những tín hữu, với sự tôn trọng phẩm giá con người. Điều đó có nghĩa là phải tự vấn: thực tại này phục vụ cho sự hiệp thông hay sự cô lập? Nó nuôi dưỡng đời sống cầu nguyện hay có nguy cơ làm cạn kiệt nội tâm? Nó hỗ trợ sứ vụ hay chỉ thay thế sứ vụ bằng những phương cách thay thế hiệu quả nhưng khô cằn?

Là những người Anh Em Hèn Mọn, chúng ta được mời gọi sống inter gentes – giữa lòng dân – với một sự hiện diện mang tính nhập thể. Thánh Phanxicô không truyền giáo qua thư từ, nhưng bằng cách bước đi cùng các anh em, ôm lấy những người phong cùi và nhìn vào mắt họ với lòng thương xót. Công nghệ có thể khuếch đại sự hiện diện này, nhưng không bao giờ có thể thay thế được nó.

Năm Thánh Hy Vọng mời gọi chúng ta trở về với những điều cốt lõi: mối tương quan sống động với Thiên Chúa và giữa anh chị em với nhau. Chúng ta hãy gìn giữ những khoảng không gian nơi màn hình được im tiếng để con người có thể đối thoại với nhau. Chúng ta hãy chọn lấy sự "nhọc nhằn" của những cuộc gặp gỡ thực thay vì sự tiện lợi của những kết nối ảo.

Chỉ bằng cách đó, những nén bạc tài năng mới không bị chôn vùi vì sợ hãi, nhưng được hội nhập vào truyền thống sống động mà chúng ta đang mang theo, bởi lẽ niềm hy vọng luôn cần những khuôn mặt, chứ không phải những điểm ảnh (pixels).