Suy niệm thứ bảy tuần V Phục Sinh

“Không thuộc về thế gian” (Ga 15,18-21)

Dẫn nhập

Trong đoạn Tin Mừng Ga 15,18-21, có một điều đặc biệt là hạn từ κόσμος (cosmos - “thế gian”) được lặp lại năm lần. Đây không phải là ngẫu nhiên, nhưng là một dụng ý văn chương và thần học của tác giả. Trong Kinh Thánh, khi một từ được lặp lại nhiều lần trong một đoạn ngắn, điều đó nhằm nhấn mạnh tầm quan trọng của nó. Ở đây, sự lặp lại cho thấy “thế gian” không chỉ là bối cảnh nơi câu chuyện xảy ra nhưng được trình bày như một “chủ thể”, nghĩa là có thái độ và hành động riêng, cụ thể là “ghét” Đức Giêsu và các môn đệ.

Vì thế, đoạn Tin Mừng này không chỉ nói về những khó khăn bên ngoài, nhưng giúp ta hiểu rõ căn tính của người môn đệ. Người môn đệ thuộc về Đức Kitô, nên không còn thuộc về “thế gian”, nghĩa là không sống theo cùng một cách nghĩ và lối sống của thế gian. Điều này đặt ra một vấn đề quan trọng: κόσμος ở đây là thực tại cụ thể hay là một phạm trù thần học?

Để hiểu điều này, cần trở về Cựu ước.

Nền tảng Cựu Ước: thế gian như tạo thành và như không gian của tội lỗi

Trong Cựu ước, không có một thuật ngữ tương đương trực tiếp với κόσμος theo nghĩa thần học của Gioan, nhưng “thế giới” được diễn tả qua các phạm trù như אֶרֶץ(ʾereṣ- “đất”) và công thức הַשָּׁמַיִם וְהָאָרֶץ (haššāmayim wə-hāʾāreṣ - “trời và đất”), nhằm chỉ toàn thể vũ trụ như công trình sáng tạo của Thiên Chúa. Trong St 1-2, thế giới được lặp đi lặp lại như là טוֹב(ṭôb- “tốt lành”) (St 1,10.12.18.21.25), và đạt tới đỉnh cao là טוֹב מְאֹד (ṭôb meʾōd - “rất tốt đẹp”) (St 1,31). Điều này cho thấy thế giới, theo ý định nguyên thủy, thuộc về một trật tự hài hòa, nơi con người sống trong tương quan đúng đắn với Thiên Chúa, với tha nhân và với tạo thành.

Tuy nhiên, bước ngoặt quyết định xảy ra trong St 3. Biến cố sa ngã không chỉ là một hành vi luân lý cá nhân, nhưng kéo theo một đổ vỡ mang tính toàn diện: tương quan với Thiên Chúa bị rạn nứt (con người trốn tránh: St 3,8), tương quan giữa con người với nhau bị biến dạng (đổ lỗi: St 3,12) và chính tạo thành bị ảnh hưởng (“đất bị nguyền rủa”: St 3,17).

Hệ quả là, thế giới không còn chỉ là không gian của hài hòa trọn vẹn nữa ( שָׁלוֹם ) nhưng trở thành không gian nơi tội lỗi lan rộng. Điều này được minh họa rõ hơn trong St 6,5: “Sự gian ác của con người lan tràn trên mặt đất (אֶרֶץ)”. Ở đây, “đất” không chỉ là nơi chốn vật lý, nhưng là không gian bị chi phối bởi tội lỗi.

          Do đó, có thể kết luận cách rõ ràng rằng trong Cựu ước, “thế gian” mang một căng thẳng nội tại: vừa là công trình tốt lành của Thiên Chúa, vừa là không gian nơi tội lỗi, bất công và sự khước từ Thiên Chúa diễn ra. Chính nền tảng này chuẩn bị cho sự phát triển trong Tin Mừng Gioan, nơi “thế gian” sẽ được hiểu cách triệt để hơn như một thực tại có thể đứng đối nghịch với mặc khải.

“Thế gian” trong Ga 15,18-21: cấu trúc đối kháng với mặc khải

Khi bước sang Tân Ước, đặc biệt trong Tin Mừng Gioan, thuật ngữ κόσμος không còn chỉ mang nghĩa “thế giới” theo không gian hay vũ trụ, nhưng được thần học hóa sâu sắc. Trong Gioan, “thế gian” không đơn thuần là nhân loại hay tạo thành, nhưng là một thực tại hiện sinh có thể khép kín trước mặc khải của Thiên Chúa.

Điểm đặc biệt trong thần học Gioan là “thế gian” mang hai chiều kích song song. Một mặt, thế gian là đối tượng tình yêu cứu độ của Thiên Chúa: “Thiên Chúa yêu thế gian đến nỗi đã ban Con Một” (Ga 3,16). Điều này cho thấy thế gian vẫn thuộc về Thiên Chúa và được Ngài muốn cứu độ. Nhưng mặt khác, thế gian lại “ghét ánh sáng” và từ chối Đức Giêsu (Ga 3,19; 15,18). Như vậy, “thế gian” được xác định không chỉ bởi bản chất của nó, nhưng bởi thái độ của nó trước Đức Kitô: hoặc đón nhận ánh sáng để bước vào sự sống, hoặc khước từ ánh sáng và ở lại trong bóng tối.

Trong Ga 15,18-21, chiều kích đối kháng này được diễn tả rõ qua các động từ: “ghét” (μισεῖ), “bách hại” và “không nhận biết” (οὐκ οἴδασιν). Những hành động ấy cho thấy “thế gian” không phải là một không gian trung lập, nhưng là một chủ thể chống lại Đức Giêsu và những ai thuộc về Người.

Điểm then chốt nằm ở câu 21: “vì họ không biết Đấng đã sai Thầy”. Trong Gioan, “biết” không chỉ là hiểu biết trí thức, nhưng là bước vào tương quan hiệp thông với Thiên Chúa. Vì thế, “không biết” không phải là thiếu thông tin, nhưng là từ chối mặc khải và khước từ tương quan cứu độ. Do đó, có thể nói rằng “thế gian” trong Ga 15,18-21 là một trật tự hiện hữu được đặc trưng bởi sự khước từ Thiên Chúa được mặc khải nơi Đức Giêsu.

Kết luận

Ga 15,18-21 cho thấy “thế gian” không chỉ là môi trường con người đang sống, nhưng là một thực tại có thể khước từ Đức Giêsu và chống lại mặc khải của Thiên Chúa. Tuy nhiên, thế gian vẫn là đối tượng tình yêu cứu độ của Thiên Chúa. Chính vì thế, người môn đệ sống trong một thực tại đầy đối nghịch: họ không thuộc về thế gian, nhưng vẫn được sai vào thế gian để làm chứng cho ánh sáng của Đức Kitô - ánh sáng có thể bị từ chối, nhưng không bao giờ bị dập tắt.

Paulus Long, OFM.