Nhịp cầu giữa hai thời đại
PHANXICÔ ASSISI –
NHỊP CẦU GIỮA HAI THỜI ĐẠI
1. Từ những cuộc "Cách mạng" vật chất đến cơn đói khát tâm linh
Thế kỷ 12-13, thời đại của Phanxicô, là một giai đoạn chuyển mình dữ dội. Tài liệu cho thấy đó là thời kỳ của "Cách mạng Nông nghiệp" và "Cách mạng Thương mại". Những thành phố như Assisi trỗi dậy, tầng lớp trung lưu mới gồm các nghệ nhân và thương nhân (như cha của ngài) bắt đầu làm lung lay hệ thống phong kiến cũ. Tiền bạc và hàng hóa trở thành thước đo mới cho quyền lực.
Nhìn vào thế kỷ 21, chúng ta cũng đang sống trong một cuộc cách mạng còn chóng mặt hơn: Cách mạng Công nghệ và Kỹ thuật số. Nếu thời Phanxicô người ta say mê với những tuyến đường thương mại mới, thì ngày nay chúng ta bị cuốn vào dòng chảy của tiêu thụ và thế giới ảo. Điểm chung của cả hai thời đại là gì? Đó là sự cám dỗ coi vật chất là cùng đích, dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo và sự xơ cứng của tâm hồn.
Di sản của Phanxicô – sự khó nghèo tự nguyện – không phải là sự khốn cùng, mà là một sự tự do. Ngài chọn trút bỏ lớp áo sang trọng để mặc lấy tấm áo thô sơ, nhắc nhở chúng ta rằng: Càng ít sở hữu đồ vật, chúng ta càng có nhiều không gian để sở hữu chính mình và Thiên Chúa.
2. Giữa tiếng súng và sứ điệp Hòa bình
Thời đại của Phanxicô đầy rẫy những cuộc xung đột: cuộc chiến giữa các đế chế (như nhà Hohenstaufen), các cuộc Thập tự chinh và những mâu thuẫn giai cấp gay gắt. Phanxicô đã không chọn đứng về phe phái nào để dùng bạo lực giải quyết bạo lực. Thay vào đó, ngài đã đến Damietta (Ai Cập) để gặp Sultan của người Hồi giáo với một tâm thế đối thoại thay vì đối đầu.
Thế giới hôm nay cũng đang rạn nứt bởi những cuộc chiến tranh, sự phân cực chính trị và những bức tường định kiến. Hành động của Phanxicô tại Ai Cập – học hỏi cử chỉ cầu nguyện và sự tôn thờ Thiên Chúa (Islam) của người khác để làm phong phú thêm lời cầu nguyện của chính mình – là một bài học đắt giá về sự hiệp nhất. Di sản "Hòa bình và Thiện hảo" (Pax et Bonum) của ngài vẫn là liều thuốc duy nhất cho một thế giới đang bị chia rẽ bởi lòng thù hận.
3. Tiếng kêu của Trái Đất và Bài ca Tạo vật
Tài liệu kể rằng, trong những giờ phút cuối đời, Phanxicô đã xin được đặt nằm trần trụi trên mặt đất. Ngài không nhìn trái đất như một tài nguyên để khai thác (như cách cuộc Cách mạng Nông nghiệp thời đó bắt đầu làm), mà nhìn đất là "Mẹ", là "Chị".
Trong thời đại khủng hoảng sinh thái hiện nay, khi con người đang phải trả giá cho sự tham lam của mình, "Bài ca Tạo vật" của Phanxicô trở nên mang tính thời sự hơn bao giờ hết. Ngài dạy chúng ta rằng môi trường không phải là một đối tượng nằm ngoài con người, mà là một phần của đại gia đình thụ tạo. Khi ngài gọi mặt trời là "Anh", mặt trăng là "Chị", ngài đang thiết lập một nền đạo đức sinh thái dựa trên tình thân thay vì sự thống trị.
4. Sự trần trụi cuối cùng: Một niềm hy vọng
Cái chết của Phanxicô vào ngày 3 tháng 10 năm 1226 là một biểu tượng mạnh mẽ. Ngài nằm trên đất, mặt hướng lên trời, đón chờ "Chị Chết" với một thái độ phó thác tuyệt đối. Giữa một xã hội hiện đại luôn sợ hãi tuổi già và cái chết, luôn tìm cách che đậy sự yếu đuối bằng những giá trị ảo, hình ảnh Phanxicô trần trụi trên đất mẹ là một lời khẳng định: Giá trị thật của con người nằm ở những gì họ có trước mặt Thiên Chúa, chứ không phải những gì họ mặc trên người.
Kết nguyện:
Lạy Thánh Phanxicô, thời đại của Ngài và thời đại của chúng con tuy cách xa về thiên niên kỷ nhưng lại rất gần nhau về những nỗi thao thức. Ngài đã tìm thấy câu trả lời trong sự đơn sơ, khiêm nhường và tình yêu dành cho mọi loài.
Xin giúp chúng con hiểu rằng di sản của Ngài không phải là những bức tượng hay những trang sử cũ, mà là một lối sống: Biết dừng lại giữa những ồn ào của lợi nhuận để lắng nghe tiếng hót của loài chim, biết chìa tay ra với người nghèo khổ, và biết tìm thấy sự giàu sang trong một tâm hồn thanh thản, không vướng bận.
Hòa bình và Thiện hảo!
Phan Du Sinh
