Nơi chở tình yêu vào âm nhạc
Học viện Âm nhạc Phan Sinh
Nơi chở tình yêu vào âm nhạc
Chỉ còn chưa đầy 24 giờ đồng hồ nữa thôi là Khoá nhạc hè cấp tốc 2026 của Học viện Âm nhạc Phan Sinh kết thúc. Hơn 300 cánh chim sẽ rời “tổ ấm” này để quay về nơi mình cư trú, tiếp tục kiếp nhân sinh. Tôi cũng thế! Nhưng hành trang này với 30 ngày ngắn ngủi, tôi chẳng thể quên, dù có đi đâu, về đâu….
. Cô giáo “n trong 1”
Năm nay, tôi quyết định tắt điện thoại, không nhận bất cứ lời hẹn hò, làm việc nào trong suốt tháng 7 để chuyên tâm theo đuổi hành trình học Nhạc. Dù đã học piano ở một số trung tâm và tại nhà gần 5 năm, nhưng tôi vẫn chọn vào lớp thấp nhất là Xướng âm 1 và Thanh nhạc 1. Theo quy định, đây là lớp dành cho các bé từ 6 đến 14 tuổi, nhưng năm nay lớp còn phải nhận 2 học sinh “cá biệt” là bạn Xuân Minh đến từ Nha Trang - một bà mẹ hơn 40 tuổi vào học cùng 2 con, 1 trai, 1 gái và tôi - “bà ngoại” già nhất lớp, đã bước sang lục tuần.
Những ngày đầu vào lớp, tôi hơi ngượng ngùng nên thường ngồi bàn cuối để tránh sự chú ý của cả lớp. Thế nhưng, mắt kém, phản ứng lại chậm so với các đồng môn khiến tôi bị trật nhịp, không theo kịp lớp. Đến ngày thứ ba, tôi xin cô Oanh - Chủ nhiệm lớp - đổi chỗ và được cô xếp ngồi bàn đầu “bên hữu Đức Chúa Cha” là khu vực của tổ 4 - tổ “anh chị” của lớp. Bạn thử hình dung, khoảng cách tuổi tác trải dài từ 6 đến 60, trình độ học viên từ “một nốt nhạc bẻ đôi” không biết đến đứa đọc nhuần nhuyễn cả bài xướng âm kiểu xếp hoàn chỉnh sẽ như thế nào trong một lớp học? Vậy mà dưới sự dìu dắt đầy kinh nghiệm của cô Hoàng Oanh - người có thâm niên hàng chục năm đứng lớp tại các khoá học Âm nhạc mùa hè kiểu này- lớp học vẫn vận hành trơn tru, hiệu quả. Cô chia lớp cả trăm học viên thành 4 tổ, theo từng độ tuổi và có các thầy cô khác trợ giảng như cô Trinh, thầy Thanh, thầy Ái. Cô áp dụng kiểu dạy thực hành là chính, cứ vô lớp là đọc sa sả các bài xướng âm kiểu xếp; các kiểu nốt đen, nốt trắng, chấm dôi, chấm giật… Cả lớp cứ đọc chung rồi sau đó từng bạn sẽ được thầy cô kêu lên kiểm tra lại. Bạn nào chưa hiểu thì thầy cô lại ân cần, cầm tay chỉ bảo từng kiểu gõ nhịp xuống bàn, đọc đến đúng mới thôi… Ngày qua ngày, cuối cùng bạn nào cũng thuộc nốt nhạc, cũng hiểu kiểu xếp, cách lập thang âm, thiết lập triad, rồi bảy át, cách tính quãng trong âm nhạc! Đến giờ học Thanh nhạc thì cứ ia, io, ie…. mà mở họng, nín hơi đọc thật to rồi sau đó lấy giọng để hát!
… Ngày đầu vào lớp, tôi thấy cô Oanh phát tài liệu học tập cùng tập, bút cho từng học viên; kể cả gôm và đồ chuốt bút chì, tôi hơi buồn cười và thắc mắc sao phải làm vậy? Sau giờ học, tôi hỏi cô và được biết: “mấy đứa nhỏ từ các tỉnh xa về không có gì hết chị ơi; kể cả đám học sinh ở thành phố, cha mẹ gởi vào đây nội trú cũng chẳng đem gì cho các con nên em phải chuẩn bị hết”. Bằng tiền túi của cô? Vâng! Tôi ngạc nhiên vì chưa từng thấy ở chỗ dạy học nào cô giáo lại vất vả như thế! Sự vất vả ấy còn kéo dài cả tháng khi cứ vài hôm lại có bé lên xin bút chì mới, cục gôm thì mất ở đâu rồi; luôn cả cái đồ chuốt cô cũng phải cung cấp lần thứ n!
Đặc biệt, tôi cảm nhận được tình thương, trách nhiệm của cô đối với học sinh rất lớn mà ít trường học nào có được. Gần như sáng nào cô cũng vào lớp thật sớm, trước 7 giờ, để chuẩn bị máy móc. Trước và sau giờ học, cô chẳng ngần ngại lấy chổi quét rác cho lớp vì các em xả rác kinh khủng! Dù lớp học bắt đầu chính thức lúc 8 giờ nhưng cứ 7 giờ là cô Oanh bắt học trò vào lớp để ôn bài cũ trước khi đọc kinh, vào bài học mới. Cô làm vậy là giúp các học viên ngoại trú có cơ hội ôn bài vì những em nội trú đã được các thầy nhà dòng ôn bài từ tối hôm trước, sau giờ ăn tối.
Chắc cũng vì sợ mấy đứa nhỏ đói bụng nên cứ sau giờ giải lao, cô lại cùng các thầy phát kẹo cho cả lớp để “nạp năng lượng” mà học tiếp. Riết rồi ngày nào tụi nhỏ cũng đòi kẹo của cô, đứa thì thích màu tím, đứa chuộng màu hồng! Y như trong nhà trẻ mầm non!
Không chỉ ngưỡng mộ cô ở sự trẻ trung, hồn nhiên mà tôi thán phục cô ở trí nhớ tuyệt vời. Chỉ mới vài ngày học, cô đã nhớ tên thuộc mặt cả trăm đứa học trò trong lớp. Không chỉ vậy, cô còn biết hết gia cảnh từng “đứa con” của mình. Tôi không ở lại trưa nên không biết nhưng nghe các bạn trong lớp kháo nhau: trong khi các thầy cô khác nghỉ trưa trên phòng giáo viên thì cô ở lại lớp, nằm chiếu trải trên đất với học trò! Có lẽ sự gần gũi ấy đã khiến cô trở thành “người thân” đáng tin cậy của các em nên có chuyện gì, không chỉ ở lớp, chúng cũng “méc” với cô. Con nít mà, chúng đâu biết đơm đặt điều gì, cứ “có sao nói vậy người ơi”! Một tháng học với cô, tôi cảm nhận được lời giáo huấn của Cha Xuân Thảo được thực hiện thông qua cách đứng lớp của cô: các em học sinh đến đây không chỉ để học xướng âm, học hát… mà để được yêu thương, nâng đỡ; nhất là các em tự kỷ vì hoàn cảnh gia đình.
Những ngày cuối khoá, chuẩn bị cho lễ tổng kết, tôi còn ngạc nhiên khi biết cô không chỉ là người dạy Nhạc mà còn nhuần nhuyễn trong vai trò “người sáng tác”. Cô đã viết lời, sáng tác bài hát nói về lớp nhạc hè năm nay để 3 gương mặt sáng giá nhất lớp trình diễn cho ngày mai! Hồi hộp quá các bạn ơi!
Kết thúc một tháng học Nhạc, không ít lần tôi tự hỏi cô Oanh là cô giáo dạy Nhạc hay bảo mẫu, tạp vụ, nhà tư vấn… của lớp này vậy ta?
. Một vé trở về tuổi thơ
Ngồi ở lớp này một tháng, tôi như tìm được “một vé trở về tuổi thơ”. Lớp học này là tổng hợp tất cả những câu chuyện của tuổi thơ cắp sách đến trường. Tôi không ngồi ở tổ 1- nơi của những bé nhỏ nhất- nhưng luôn nhớ hoài câu “cửa miệng” của cô Oanh mỗi ngày: Ý An, Ý Thư về chỗ ngồi! Hai chị em đó hơn kém nhau một tuổi, dù rất thương nhau, cứ đòi ngồi cạnh nhau nhưng suốt ngày gấu ó, chọc ghẹo nhau đến la khóc vì đủ các lý do. Bạn ngồi đầu bàn ở tổ giữa tên Nhi thì vào lớp là ngủ gục, lúc nào cũng bị cô la. Bạn không học dở, hát tốt, nhưng khó tập trung. Không chỉ bé Nhi mà cả đám con trai, con gái tuổi “ăn chưa no, lo chưa tới” ấy cứ thay nhau ngủ gục trong lớp đến nỗi cô thầy nhắc nhở liên tục. Nhìn chúng nó ngồi đâu ngủ đó hồn nhiên như vậy, tôi cũng thầm ước mình được trở về ngày tháng trẻ thơ, vô tư!
Tôi cảm nhận mình không ngồi “nhầm lớp” vì ở đây, tôi như sống lại tuổi thơ, thuở còn tung tăng chân sáo đến trường. Ngày đó, đất nước còn khó khăn, làm gì có đầy đủ dụng cụ học tập như hôm nay! Bố mẹ tôi cũng chưa từng đưa tôi đến lớp học Nhạc thế này! Giờ chơi của các em cũng tái hiện trong tôi những ký ức tuổi thơ: bạn nữ giăng dây chơi nhảy dây; nam thì đá bóng trong sân nhà thờ. Có đám chơi tù xì để ăn kẹo của “nhà cái”; đám thì rúc rích kể chuyện “bí mật” của tuổi mới lớn…
Ở đây, tôi cũng được “nhiều chuyện” khi nghe lóm được thông tin từ mấy bé xung quanh: nhỏ A thích thằng B, nhưng thằng B thích nhỏ C. dù nhỏ C không xinh bằng nhỏ A. Vậy mới có chuyện để tám… Cả chuyện chúng nó “bình loạn” đủ thứ về thầy này, thầy kia. Rồi những lúc xảy ra đánh lộn trong lớp, ngoài sân; mà giờ “sao đổi ngôi” rồi nên toàn con gái đánh con trai trước và con gái thời này xem ra hung dữ hơn con trai!
À, ở lớp còn một bạn trai đang ở Nhà tìm hiểu của Dòng Phanxico. Nhìn bạn ấy sáng sủa, ăn mặc bảnh bao, tôi tưởng bạn ấy “con nhà giàu”. Nhưng qua trò chuyện mới biết bạn ấy có hoàn cảnh đặc biệt, cả gia đình từ tỉnh lưu lạc về thành phố, có lúc phải ở thuê trong container! Giờ bạn đi kèm thêm cho tụi nhỏ, lương cũng hậu hĩnh. Bất giác, chuyện của bạn đưa tôi trở về quá khứ của mình. Tôi cũng từng “kiếm cơm” từ lúc học lớp 5, kèm trẻ lớp 1; rồi làm đủ thứ nghề viết thuê để kiếm sống qua ngày! Chỉ khác là lúc đó, tôi vẫn chưa dám mua cho mình một manh áo đẹp để mặc!
Chia tay lớp này, tôi sẽ nhớ mãi bé Ngọc Ngà xinh đẹp, hát hay nhưng đầy cá tính; bé Xuân Mai mặt lúc nào cũng chù ụ, chị em Bảo Châu- Bảo Kim có lúc phải “dạy” tôi đọc xướng âm cho đúng nhịp; những đứa trẻ người dân tộc tên gọi thật khó nhớ nhưng giọng hát mạnh, khoẻ như Siu Black, Y Moan… Cả cậu bé tên Vĩnh Cửu nhỏ thó, loắt choắt “đen đến nỗi nắng giờ cũng chê”. Nhưng đó là cậu bé có hiếu vô cùng khi lúc nào cũng nhớ dành phần tốt nhất cho mẹ!
Tôi chợt nghĩ chắc mình sẽ không tìm đâu được một lớp học đầy sắc màu như vậy. Có lẽ chính khao khát của Cha Xuân Thảo “đem âm nhạc đến với người nghèo” thông qua những lớp học rẻ bèo như vậy mới có thể đánh thức khả năng âm nhạc của các em?
. Lớp học của yêu thương
Gần 20 năm trôi qua, những Khoá nhạc mùa hè này đã trở thành “phao cứu sinh” cho nhiều phụ huynh bận rộn, không có thời gian chăm sóc con trong dịp hè lại không muốn con hư. Nó cũng là nơi gởi gắm tâm huyết của các Giáo xứ xa xôi khi gởi những “ca viên” có năng khiếu đi đào tạo một cách bài bản. Gần 2 thập niên, chắc không nơi nào tổ chức được một trường lớp vừa học Nhạc vừa học “làm người” như vậy. Tôi hoàn toàn tin điều đó! Đơn giản là tìm đâu được nơi lưu trú miễn phí cho hàng trăm học viên lớn nhỏ, trai gái lẫn lộn nếu không có các Tu viện, Nhà dòng của các Cha, các soeur? Tìm đâu được một đội ngũ bếp cả tháng phải liên tục thay đổi món ngon cho các bạn trong 3 bữa sáng, trưa, chiều? Rồi lấy đâu ra những ông thầy nhà dòng khó tính nhưng hết lòng thương yêu, dạy dỗ các em từng ly từng tí? Chỉ ở những lớp học này, tận mắt tôi chứng kiến hình ảnh có thầy lúc nghỉ giải lao không ngại lấy lược chải đầu cho các bé gái tóc dài bị rối. Có thầy “nghệ sĩ” để mái tóc dài như phụ nữ đến giờ giải lao trở thành vật “thí nghiệm” cho lũ trò gái thi nhau thắt bím! Những viên thuốc, miếng dán, ly sữa, chén cháo… cho các bé lúc đau ốm, bệnh tật khi xa nhà đã được các thầy đối xử chẳng khác như với người thân của mình đã nói lên sự yêu thương, tấm lòng của người mục tử. Với những bé ở khu lưu xá cách Nhà thờ hơn cây số cũng được các thầy thay phiên nhau “áp giải” mỗi ngày giao về tận tay cho các sơ để tránh những tai nạn hoặc bất trắc trên đường! Chắc gì phụ huynh các em làm được như vậy?
Dù các bé phải quen dần với kiểu học hành, cách sống kiểu “nhà binh” để “học ở đây một tháng bằng học ở ngoài một năm” nhưng tình thương yêu, chăm sóc tận tình của các thầy cô đã giúp mọi trở ngại được dễ dàng san bằng. Học sinh nội trú ngoài giờ học còn biết xuống bếp phụ các thầy nhặt rau; ăn xong phải tự rửa chén, lau bàn, quét nhà… theo phiên trực nhật. Những việc này chắc gì ở nhà với người thân mà bọn trẻ bây giờ chịu làm?
Trở về với gia đình, tôi tin chắc các em sẽ không quên những ông thầy dòng Phanxico đã sát cánh bên các em suốt tháng qua. Những thầy Chính, thầy Trung, thầy Thuận…. là nỗi “ám ảnh” của các em hôm nay nhưng sẽ luôn là hình ảnh thật đẹp suốt phần đời còn lại.
Sẽ là một thiếu sót lớn nếu tôi không nhắc về Cha Xuân Thảo – linh hồn của Học viện này. Cha luôn xuất hiện bất ngờ trước lớp trong trang phục đời thường nên nhiều em mới còn không nhận ra. Cha vào lớp để xem các con học ra sao nên không có cảnh cả lớp đứng dậy, hô vang khẩu hiệu chúc mừng như ở nhà trường; lại càng không có màn sắp đặt trước để cả lớp giơ tay phát biểu ầm ầm nhằm chứng tỏ “cô giỏi, trò giỏi”. Lúc gần cuối khoá, khi các học viên tràn ra ngoài sân để chuẩn bị bài thi, Cha đi ngang, bất ngờ dừng lại, dỏng tai nghe xem học viên đó hát có đúng giọng không; đọc nhịp có sai chỗ nào không? Những hình ảnh đó đập vào mắt tôi làm tôi vừa thấy thương, vừa kính trọng Cha quá đỗi!
Ba mươi ngày trôi qua nhanh như một giấc mơ. Nhớ buổi đầu ngỡ ngàng đến lớp, những ánh mắt chạm nhau trong nghi ngại, rụt rè. Giờ thì cả lớp như hoà làm một, chung một bài học, chung một ước mơ, chung một Đức tin…
Mai đã xa nhau, nhưng tôi nghe nhiều bạn hẹn hò nhau năm tới quay lại học nữa, cũng lớp 1 của cô Oanh! Có bạn theo học đến năm thứ tư rồi mà nhất định không chịu “lên lớp”, dù kiến thức đã vững vàng! Một khung trời thật đẹp, các bạn ạ! Tôi sẽ nhớ mãi không thôi trong dòng lệ lã chã rơi….
Cuối tháng 7-2026
Maria Theresa Xuân Hoà
